۵۴۹۸ مگاوات تجدیدپذیر؛ چرا همه این ظرفیت در سامانه‌های برق دیده نمی‌شود؟

رشد سریع نیروگاه‌های خورشیدی طی ماه‌های اخیر، یک عدد را بیش از دیگر اعداد در معرض توجه قرار داده است؛ ظرفیت تجدیدپذیرهای کشور از مرز ۵۴۰۰ مگاوات عبور کرده، اما مراجعه به برخی داده‌های برخط تولید، الزاماً عددی معادل کل این ظرفیت را پیش روی مخاطب قرار نمی‌دهد.

همین تفاوت، زمینه شکل‌گیری دو روایت را فراهم کرده است. یک روایت می‌پرسد اگر بیش از ۵۴۰۰ مگاوات نیروگاه وجود دارد، چرا همه آن در داده‌های تولید دیده نمی‌شود؟ روایت دیگر معتقد است مقایسه ظرفیت احداث‌شده با عدد قابل مشاهده در یک سامانه، بدون شناخت مراحل فنی بهره‌برداری، می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

آخرین تفکیک آماری مندرج در اطلاعات ساتبا تصویر دقیق‌تری از مسئله ارائه می‌کند. براساس این داده‌ها، از ۵۴۹۸ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در حال بهره‌برداری، ۳۹۶۶ مگاوات سنجش‌پذیر اعلام شده است. در عین حال، ۸۲۸ مگاوات نیروگاه در حال تزریق برق قرار دارد اما مراحل اداری و قانونی پلمب کنتور آنها هنوز تکمیل نشده و بنابراین تولیدشان در سامانه سنجش و پایش ساتبا و شرکت مدیریت شبکه برق قابل رویت نیست. همچنین ۱۷۸ مگاوات در مرحله تست راه‌اندازی قرار دارد و ۵۲۷ مگاوات نیروگاه انشعابی نیز در سامانه‌ای جداگانه پایش می‌شود.

بنابراین نخستین نکته در خواندن این آمار آن است که «دیده نشدن در یک سامانه» الزاماً با «وجود نداشتن نیروگاه» یا حتی «تولید نکردن برق» یک معنا ندارد. اما این توضیح هنوز همه ماجرا نیست.

حتی اگر تمام نیروگاه‌ها به سامانه اندازه‌گیری متصل شوند، باز هم نباید انتظار داشت عدد ظرفیت نصب‌شده با عدد تولید لحظه‌ای برابر باشد. برای فهم این بخش از مسئله باید به سؤال دیگری پاسخ داد: ۵۴۰۰ مگاوات ظرفیت، دقیقاً به چه معناست؟

ظرفیت نیروگاه با مگاوات بیان می‌شود؛ یعنی حداکثر توان تولید. در مقابل، انرژی تولیدشده با مگاوات‌ساعت اندازه‌گیری می‌شود و به برق تولیدشده طی یک بازه زمانی مشخص اشاره دارد.
در نتیجه، قراردادن مثلاً «۵۴۰۰ مگاوات ظرفیت» در برابر یک عدد «مگاوات‌ساعت تولید ماهانه» و نتیجه‌گیری درباره واقعی یا غیرواقعی بودن ظرفیت، بدون تبدیل شاخص‌ها و تعیین دوره زمانی مشترک، مقایسه دقیقی نیست.