مازاد تولید داریم، اما چرا مرغ برای مردم گران است؟

بازار مرغ این روزها با یک تناقض آشکار روبه‌روست؛ تولید به اندازه‌ای است که بخشی از محصول روی دست مرغداران مانده، اما این فراوانی به معنای تعادل بازار نیست. مرغی که امروز زیر قیمت تمام‌شده فروخته می‌شود، با جوجه و نهاده‌های گران‌قیمت هفته‌های قبل تولید شده و ادامه این روند می‌تواند تولیدکنندگان را به کاهش جوجه‌ریزی و بازار را در ماه‌های بعد به سمت کمبود و افزایش دوباره قیمت سوق دهد.

این در حالیست که همانطور که قیمت تمام شده برای مرغدار بالاست و با قیمتی کمتر از نرخ واقعی به بازار تزریق می‌شود، هزینه‌های بسته‌بندی، کارگر، نگهداری و…  فاصله زیادی میان قیمت تمام شده برای مرغدار و قیمت نهایی که به دست مصرف‌کننده می‌رسد ایجاد می‌کند. همانطور که بر اساس مشاهدات میدانی خبرنگار ایسنا، میانگین قیمت یک‌کیلو مرغ در تهران ۳۵۰ هزار تومان است و با قیمت تمام شده برای مرغداران تفاوت دارد، اما برای ایجاد تعادل در شرایط نیاز است تا یک بازنگری و برنامه‌ریزی دقیق‌تر وجود داشته باشد.

اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی کشور در تازه‌ترین اطلاعیه خود اعلام کرد که آمار صحیح جوجه‌ریزی خردادماه ۱۳۷ میلیون قطعه و تیرماه ۱۳۸ میلیون قطعه بوده است. به‌دلیل اختلال سامانه قرنطینه سازمان دامپزشکی در روزهای پایانی خرداد، بخشی از مجوزهای حمل جوجه با تاخیر در تیر ثبت شده بود و همین مسئله، در آمارهای اولیه تصور افزایش ناگهانی جوجه‌ریزی تیرماه را ایجاد کرد.

با این حال، اصلاح آمار به معنای رفع خطر مازاد نیست. مدیرعامل اتحادیه پیش‌تر میزان جوجه‌ریزی متناسب با بازار فعلی را حداکثر حدود ۱۲۰ میلیون قطعه در ماه برآورد کرده بود. بر این اساس، تولید خرداد و تیر همچنان ۱۷ تا ۱۸ میلیون قطعه بیش از سطح مورد نیاز برآوردی بازار بوده است. اتحادیه تولید جوجه یک‌روزه در مرداد را نیز ۱۳۳ میلیون قطعه پیش‌بینی کرده؛ رقمی که اگرچه کمتر از تیر است، همچنان از برآورد نیاز بازار بالاتر قرار دارد.

آمار تولید گوشت نیز همین ناترازی را نشان می‌دهد. سال گذشته دو میلیون و ۶۴۸ هزار تن گوشت مرغ در کشتارگاه‌های رسمی کشور تولید و عرضه شد. برای سال جاری نیز تولید ماهانه حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تن برآورد می‌شود، در حالی که حجم عرضه و جذب بازار در یکی از تازه‌ترین برآوردها حدود ۲۰۰ تا ۲۱۰ هزار تن در ماه اعلام شده است. مقایسه این ارقام، هرچند مربوط به دو مقطع زمانی متفاوت است، از فاصله میان تولید و قدرت جذب بازار حکایت دارد.

مازاد فعلی فقط نتیجه افزایش جوجه‌ریزی نیست؛ کاهش قدرت خرید خانوارها نیز سمت تقاضا را تضعیف کرده است. دبیرکل فدراسیون طیور ایران میزان افت تقاضای مرغ را نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد برآورد کرده است. با این حال، آمار دقیق و به‌روزی از سرانه مصرف مرغ در سال ۱۴۰۵ وجود ندارد و خود اتحادیه نیز نبود آماربرداری منسجم در این زمینه را تأیید کرده است.

به همین دلیل، بازار حتی با جوجه‌ریزی حدود ۱۲۰ میلیون قطعه‌ای نیز نتوانسته به تعادل کامل برسد. کاهش مصرف در کنار تولید بالاتر، مرغ را در واحدهای تولیدی انباشته و مرغداران را ناچار کرده است برای جلوگیری از افزایش وزن، تلفات و هزینه خوراک، محصول خود را با قیمت پایین‌تر وارد بازار کنند.

بررسی گزارش‌های ایسنا نشان می‌دهد مرغ زنده در هفته‌های اخیر در برخی استان‌ها با قیمت حدود ۱۹۰ تا ۲۲۰ هزار تومان در هر کیلوگرم فروخته شده، در حالی که اتحادیه هزینه تمام‌شده تولید را حدود ۲۷۰ تا ۲۹۰ هزار تومان برآورد کرده است. مرغ‌های فعلی با جوجه یک‌روزه‌ای تولید شده‌اند که قیمت آن در مقاطعی به ۱۳۰ هزار تومان برای هر قطعه و قیمت کنجاله سویا به ۱۱۰ هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده بود.

از این‌رو، کاهش اخیر قیمت جوجه و نهاده را نمی‌توان علت اصلی افت قیمت مرغ دانست؛ زیرا حداقل حدود ۵۰ روز میان جوجه‌ریزی و عرضه مرغ به کشتارگاه فاصله وجود دارد. قیمت فعلی مرغ در درب مرغداری، بیش از هر چیز نتیجه غلبه عرضه بر تقاضاست. اتحادیه مرغداران زیان تولیدکنندگان در یک دوره ۲۵ روزه را بیش از ۱۴ هزار میلیارد تومان برآورد کرده و گفته است مرغداران در آن مقطع به‌ازای هر کیلوگرم مرغ بین ۶۰ تا ۸۰ هزار تومان زیان متحمل شده‌اند. این ارقام برآورد صنفی است، اما شکاف محسوس میان قیمت فروش و هزینه تولید را نشان می‌دهد.

در واکنش به افزایش مازاد، کارگروه امنیت غذایی و تنظیم بازار کالاهای اساسی در ۲۰ تیر با صادرات محدود و کنترل‌شده مرغ موافقت کرد. فعالان صنعت، میزان این مجوز را ۱۰ هزار تن در ماه اعلام کردند؛ رقمی که با توجه به تولید ماهانه ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تنی، حدود پنج درصد تولید کشور را شامل می‌شود.

با وجود این، مدیرعامل اتحادیه مرغداران در اول مرداد به ایسنا گفت هنوز هیچ محموله‌ای صادر نشده و تولیدکنندگان امیدوارند صادرات از هفته آینده آغاز شود. به گفته او، حتی صادرات ۱۰ هزار تن نیز با توجه به حجم جوجه‌ریزی خرداد و تیر، برای جمع‌آوری تمام مازاد بازار کافی نیست.

مسئله فقط صدور یک مجوز کوتاه‌مدت نیست. صادرات مرغ به بازارهایی مانند عراق و افغانستان نیازمند سیاستی مستمر و قابل پیش‌بینی است؛ زیرا خریدار خارجی نمی‌تواند براساس مجوزهایی که هر لحظه احتمال توقف آنها وجود دارد، قرارداد بلندمدت منعقد کند. از سوی دیگر، صادرات نباید جایگزین مدیریت تولید شود؛ زیرا بخش بزرگی از نهاده‌های صنعت طیور وارداتی است و تولید دائمی بیش از نیاز داخلی، بدون بازار صادراتی پایدار، هزینه ارزی و ریسک تولید را افزایش می‌دهد.

بازار مرغ اکنون با کمبود تولید مواجه نیست؛ مشکل اصلی، ناهماهنگی میان جوجه‌ریزی، مصرف، خرید حمایتی و صادرات است. اگر مازاد فعلی جمع‌آوری نشود، زیان تولیدکنندگان می‌تواند به کاهش شدید جوجه‌ریزی منجر شود و حدود ۵۰ روز بعد، همین فراوانی جای خود را به کمبود و افزایش قیمت بدهد.

تازه‌ترین هشدار اتحادیه نیز ناظر بر همین چرخه است. مرغداران نباید کاهش مقطعی قیمت جوجه یا نهاده را مبنای افزایش دوباره تولید قرار دهند؛ به‌ویژه آنکه ثبات بازار نهاده‌ها شکننده توصیف شده است. تداوم صادرات، خرید مؤثر مرغ مازاد و تنظیم جوجه‌ریزی براساس مصرف واقعی، سه اقدامی است که می‌تواند بازار را از تکرار چرخه «مازاد، زیان، کاهش تولید و گرانی» خارج کند.

در این میان نیاز است تا با آغاز صادرات و جمع‌آوری مازاد تولید، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان‌های متولی تدابیر لازم را داشته باشند که علاوه بر افزایش قیمت‌ مرغ در روزهای جاری که فاصله زیادی از تولید تا مصرف دارد و تا به دست مصرف‌کننده برسد، از قیمت‌های اعلامی بسیار دور می‌شود؛ یک افزایش قیمت دیگر ناشی از صادرات این محصول هم بر دوش مردم وارد نشود و تعادلی میان معیشت مردم و بازار و نفع و ضرر تولیدکننده ایجاد شود.

بر اساس مشاهدات میدانی ایسنا، سینه مرغ بدون استخوان ممتاز ۱ کیلوگرم ۶۷۲ هزار و ۶۹۵ تومان، مرغ کامل – ۲.۳ کیلوگرم ۸۱۶ هزارتومان، فیله مرغ ۹۰۰ گرم کشتار روز ۶۸۴ هزارتومان، سینه مرغ بدون استخوان ۷۴۰ هزارتومان، سینه مرغ با استخوان ۱ کیلوگرم ۵۳۸ هزارتومان، ران کامل مرغ بدون پوست ممتاز ۱۰۰۰ گرم ۴۴۰ هزارتومان، مرغ کامل ۲ کیلوگرم ۷۰۰ هزارتومان، فیله مرغ ۱ کیلوگرم یک میلیون تومان در خرده‌فروشی‌های غرب تهران به فروش می‌رسد.