روایت اصناف از هزینه پنهان خاموشیها؛ از توقف تولید تا افت فروش
قطعی برق برای اصناف فقط به معنای خاموششدن چراغ مغازه نیست؛ از خمیرهای دورریز نانواییها و مواد غذایی در معرض فساد تا توقف دستگاههای تولیدی و اختلال در کارتخوانها، هر ساعت خاموشی، بخشی از درآمد و سرمایه کسبه را از بین میبرد؛ خسارتی که اغلب ثبت یا جبران نمیشود. با قطع برق در بازار، فعالیت […]
قطعی برق برای اصناف فقط به معنای خاموششدن چراغ مغازه نیست؛ از خمیرهای دورریز نانواییها و مواد غذایی در معرض فساد تا توقف دستگاههای تولیدی و اختلال در کارتخوانها، هر ساعت خاموشی، بخشی از درآمد و سرمایه کسبه را از بین میبرد؛ خسارتی که اغلب ثبت یا جبران نمیشود.
با قطع برق در بازار، فعالیت بسیاری از واحدهای صنفی عملا متوقف میشود. مغازههایی که کالای فسادپذیر دارند، نگران خاموششدن یخچالها هستند، نانوایان با خمیرهای آماده به پخت میمانند و کارگاهها نیز تا زمان بازگشت برق، امکان ادامه تولید ندارند. در کنار این مشکلات، خاموشی موجب اختلال در کارتخوان، اینترنت و سامانههای فروش میشود. بسیاری از مشتریان پول نقد همراه ندارند و در نتیجه، حتی واحدهایی که امکان ادامه فعالیت دارند نیز بخشی از فروش خود را از دست میدهند.
اما این تنها بخشی از پیامدهای خاموشی است. بررسی میدانی ایسنا از واحدهای صنفی نشان میدهد هر صنف متناسب با نوع فعالیت خود، با خسارتها و چالشهای متفاوتی روبروست.
خمیر نانوایی منتظر برق نمیماند
دستگاههای خمیرگیر، بالابر، تهویه، کارتخوان و در بعضی واحدها تجهیزات پخت نانوایی به برق وابستهاند. اگر خاموشی بعد از آمادهشدن خمیر اتفاق بیفتد، طولانیشدن زمان تخمیر میتواند کیفیت نان را کاهش دهد یا موجب دورریز خمیر شود. یکی از نانوایان میگوید: «خمیر را نمیتوان چند ساعت نگه داشت تا برق وصل شود. اگر زمان تخمیر بگذرد، یا کیفیت نان پایین میآید یا مجبور میشویم آن را دور بریزیم.»
فعالان این صنف میگویند خسارت قطعی برق فقط به مواد اولیه محدود نیست؛ کاهش تولید، تشکیل صف پس از وصلشدن برق و نارضایتی مشتریان نیز از دیگر پیامدهای آن است.
سرمایه فروشندگان در یخچالها آب میشود
قصابیها، فروشگاههای پروتئینی، لبنیاتیها، سوپرمارکتها و بستنیفروشیها از جمله واحدهایی هستند که تداوم فعالیتشان به یخچال و سردخانه وابسته است. یک فروشنده مواد پروتئینی میگوید: «تقریبا تمام سرمایه ما داخل یخچال است. اگر برق چند ساعت قطع شود، هم نگران کیفیت گوشت هستیم و هم نگران موتور یخچال که با قطع و وصل مکرر برق آسیب میبیند.»
ممکن است همه اجناس در همان دو ساعت خراب نشوند، اما چند بار قطع و وصل برق در طول هفته، عمر یخچال را کم میکند. بستنی نرم میشود و دوباره یخ میزند، لبنیات در معرض گرما قرار میگیرد و مشتری هم اگر کیفیت کالا پایین آمده باشد، آن را پس میآوردیکی از فروشندگان مواد غذایی توضیح میدهد: «ممکن است همه اجناس در همان دو ساعت خراب نشوند، اما چند بار قطع و وصل برق در طول هفته، عمر یخچال را کم میکند. بستنی نرم میشود و دوباره یخ میزند، لبنیات در معرض گرما قرار میگیرد و مشتری هم اگر کیفیت کالا پایین آمده باشد، آن را پس میآورد.»
در سوپرمارکتها نیز بستنی، لبنیات و محصولات منجمد ممکن است بر اثر افزایش دما کیفیت خود را از دست بدهند. حتی اگر کالا بلافاصله فاسد نشود، تکرار خاموشی عمر تجهیزات برودتی را کاهش داده و هزینه تعمیرات را به فروشنده تحمیل میکند. خرده فروشی که در این واحد بود گفت: «به دلیل شرایط نوسان انرژی برخی محصولات لبنی آسیب دیدند و مرجوعی شدند و یا مجبور بودیم که برخی کالاها از جمله بستنیها را کمتر خریداری کنیم که آسیب و هزینه کمتر شود.»
در بستنیفروشیها و آبمیوهفروشیها، خاموشی درست در فصل و ساعت اوج فروش اتفاق میافتد. دستگاه بستنیساز، یخساز، مخلوطکن و تجهیزات سرمایشی از کار میافتند و مواد اولیه نیز در معرض فساد قرار میگیرند.
در همین رابطه؛ اتاق اصناف ایران نیز اعلام کرده است که واحدهای عرضهکننده کالاهای فسادپذیر با خسارت مضاعف مواجهاند؛ زیرا علاوه بر آسیب احتمالی تجهیزات برودتی، خود کالا و در واقع «سرمایه فعال صنفی» نیز ممکن است از بین برود.
رستورانها و قنادیها، گاه سفارشهای نیمهکاره تحویل میدهند
متصدی رستورانی در مرکز شهر میگفت: «در رستورانها و فستفودها، قطع برق میتواند آشپزخانه، هود، یخچال، صندوق فروش و سامانه ثبت سفارش را همزمان متوقف کند. ممکن است مواد اولیه آماده و سفارش مشتری ثبت شده باشد، اما با قطع برق، نه میتوانیم غذا را آماده کنیم و نه، مشتری حاضر است در سالن گرم و تاریک منتظر بماند. مشتری تابستان برای نوشیدنی سرد یا بستنی وارد مغازه میشود. وقتی برق نیست، نه دستگاه کار میکند، نه محیط قابل تحمل است و نه میتوان محصول را در دمای مناسب نگه داشت. یعنی درست در شلوغترین ساعت فروش باید مغازه را تعطیل کنیم.»
خسارت در این واحدها گاهی به مواد اولیه محدود نمیماند. بستنی در حال تولید، میوههای آمادهشده، خامه، شیر و مواد منجمد ممکن است قابل استفاده نباشند. از سوی دیگر، تکرار نوسان برق میتواند به برد الکترونیکی و موتور دستگاههای گرانقیمت آسیب بزند. برای این گروه، خاموشی دو ساعته ممکن است به از دست رفتن بخش عمده فروش روزانه منجر شود؛ بهخصوص اگر در ساعات عصر و اوج مراجعه مشتری اتفاق بیفتد.
کسبوکارهای فعال در سکوهای سفارش آنلاین در زمان خاموشی با مشکل مواجه میشوند. ممکن است سفارش در سامانه ثبت شده باشد، اما رستوران امکان آمادهسازی یا تأیید آن را نداشته باشد. لغو سفارش، نارضایتی مشتری و کاهش امتیاز واحد صنفی در پلتفرم، از خسارتهایی است که لزوما در محاسبات مالی دیده نمیشود.کسبوکارهای فعال در سکوهای سفارش آنلاین نیز در زمان خاموشی با مشکل مواجه میشوند. ممکن است سفارش در سامانه ثبت شده باشد، اما رستوران امکان آمادهسازی یا تأیید آن را نداشته باشد. لغو سفارش، نارضایتی مشتری و کاهش امتیاز واحد صنفی در پلتفرم، از خسارتهایی است که لزوما در محاسبات مالی دیده نمیشود.
قنادیها نیز با شرایط مشابهی روبهرو هستند. قطع برق هنگام پخت یا آمادهسازی خامه ممکن است محصول را غیرقابل استفاده کند. خاموششدن یخچالهای ویترینی نیز سلامت شیرینیهای تر و خامهای را به خطر میاندازد. بر اساس مشاهدات میدانی ایسنا، در این قطعی برق که رخ داد شیرینیهای تر و خامهای شل شده و تصویر زیبا و شکیل اولیه خود را ازدست داده بودند که هرچند تمامی مواقع
در گزارشهای صنفی، از افزایش هزینه تولید، آسیب موتور و برد یخچالها و دورریز شیرینی بهعنوان پیامدهای خاموشی یاد شده است. فعالان این حوزه میگویند تهیه برق اضطراری نیز هزینه تمامشده محصول را بالا میبرد؛ هزینهای که در نهایت یا باید از سود تولیدکننده کم شود یا به قیمت فروش منتقل شود.
خشکشوییها؛ خسارت به اعتبار و لباس مشتری
در خشکشویی و لباسشویی، خاموشی ممکن است دستگاه شستوشو، خشککن، اتو و دیگ بخار را متوقف کند. اگر برق بدون اطلاع قبلی قطع شود، فرایند شستوشو یا خشککردن نیمهکاره میماند و احتمال ایجاد بو، لکه یا آسیب به برخی لباسها افزایش مییابد.
یکی از شاغلان این حوزه میگوید: «لباس برای خودمان نیست؛ امانت مردم است. مشتری تاریخ تحویل دارد و معمولا برای مراسم یا سفر لباسش را لازم دارد. وقتی برق قطع میشود، نمیتوانیم سفارش را بهموقع تحویل بدهیم و مشتری تصور میکند ما بدقولی کردهایم.»
بر اساس روایتهای فعالان این صنف، زیان خشکشویی فقط کاهش درآمد نیست؛ بدقولی ناخواسته در برابر مشتری و لطمه به اعتبار واحد صنفی نیز بخشی از خسارتی است که بهسادگی قابل جبران نیست.
هزینهای که در آمار دیده نمیشود
خسارت قطعی برق را میتوان در چند سطح فروش ازدسترفته، فساد مواد اولیه و کالا، آسیب تجهیزات، دستمزد پرداختشده بدون تولید، تاخیر در تحویل سفارش، هزینه خرید ژنراتور و UPS و در نهایت، از دست رفتن اعتماد مشتری بررسی کرد. در کنار این موارد، خاموشی میتواند سامانههای فروش، بانکی و مالیاتی را مختل کند. اتاق اصناف ایران اعلام کرده است که اگرچه بخشی از این مشکلات با ژنراتور و تجهیزات پشتیبان قابل مدیریت است، هزینه خرید و نگهداری این تجهیزات در توان بسیاری از واحدهای کوچک نیست.کسبه میگویند اگر زمان قطع برق دستکم یک یا دو روز زودتر و با اطمینان اعلام شود، میتوانند تولید را تنظیم کنند، خرید مواد اولیه را کاهش دهند، نوبت مشتریان را تغییر دهند یا ژنراتور آماده کنند.
ابعاد خسارت در بخش تولید بزرگ نیز قابل توجه است. سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت اخیرا اعلام کرده که برآورد عدمالنفع صنایع از حدود ۳۰۰ همت در سال ۱۴۰۳ به حدود ۴۰۰ همت در سال ۱۴۰۴ رسیده است. این عدد مربوط به صنایع است و نمیتوان آن را مستقیماً به اصناف تعمیم داد، اما گستردگی آثار اقتصادی خاموشی را نشان میدهد و در عین حال یادآور این نکته است که چرا هیچ ارزیابی کلیای از خسارتی که اصناف به دلیل خاموشیها متحمل شدهاند ارائه نمیشود؟
مطالبه مشترک اصناف؛ اطلاعرسانی زودتر و جبران خسارت
آنچه در میان اظهارات فعالان صنفی مشترک است، اعتراض به بیبرنامگی یا اطلاعرسانی دیرهنگام درباره خاموشیهاست. کسبه میگویند اگر زمان قطع برق دستکم یک یا دو روز زودتر و با اطمینان اعلام شود، میتوانند تولید را تنظیم کنند، خرید مواد اولیه را کاهش دهند، نوبت مشتریان را تغییر دهند یا ژنراتور آماده کنند.
برخی مسئولان صنفی خواستار اعلام برنامه خاموشیها حداقل ۴۸ ساعت پیش از اجرا شدهاند. به اعتقاد آنان، اعلام قطعی در ساعات پایانی شب یا دقایقی قبل از خاموشی، امکان مدیریت تولید را از واحد صنفی میگیرد.در کنار اطلاعرسانی، ایجاد سازوکاری برای ثبت و جبران خسارت، ارائه تسهیلات خرید برق اضطراری، تخفیف یا استمهال مالیات و حق بیمه در دورههای خاموشی و اولویتدادن به صنوف مرتبط با کالاهای اساسی و فسادپذیر از مهمترین مطالبات مطرحشده است.
پس از چند ساعت، برق بازار دوباره وصل میشود. صدای یخچالها و دستگاهها به فضای مغازهها برمیگردد، کارتخوانها روشن میشوند و کرکره بعضی واحدها بالا میرود؛ اما فعالیت همهچیز از همان نقطهای که متوقف شده بود ادامه پیدا نمیکند. نانوا باید خمیر مانده را بررسی کند، فروشنده مواد غذایی دمای یخچالها را بسنجد، قناد درباره قابل مصرفبودن مواد اولیه تصمیم بگیرد و صاحب کارگاه دستگاهها را دوباره راهاندازی کند. مشتریانی که رفتهاند شاید دیگر بازنگردند و سفارشی که در زمان مقرر تحویل نشده، ممکن است به از دست رفتن اعتماد مشتری منجر شود.
برای بسیاری از اصناف، پایان خاموشی به معنای پایان خسارت نیست. برق بازمیگردد، اما هزینه مواد دورریختهشده، دستگاه آسیبدیده، ساعت کاری ازدسترفته و اعتبار خدشهدارشده همچنان بر دوش واحد صنفی باقی میماند. مسئلهای که فعالان بازار آن را در یک جمله خلاصه میکنند؛ برق برای کسبوکار یک امکان رفاهی نیست؛ زیرساخت ادامه حیات اقتصادی است.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید