رشد ۷۱ درصدی اشتغال در معادن ایران طی ۱۲ سال

بررسی آمارهای جدید درباره وضعیت اشتغال بخش معدن که توسط مرکز پژوهش‌های مجلس منتشر شده، نشان می‌دهد تعداد شاغلان این بخش از حدود ۸۴ هزار نفر در سال ۱۳۹۰ به حدود ۱۴۴ هزار نفر در سال ۱۴۰۲ رسیده است که بیانگر رشد ۷۱ درصدی اشتغال طی این دوره است. این روند اگرچه در برخی سال‌ها با نوسان همراه بوده، اما در مجموع از افزایش تدریجی تعداد شاغلان معادن کشور حکایت دارد.

همچنین مقایسه روند اشتغال با ارزش افزوده بخش معدن نیز نشان می‌دهد هرچند شدت نوسانات آنها یکسان نبوده اما این دو شاخص در بسیاری از سال‌ها همسو حرکت کرده‌اند. به عبارت دیگر، افزایش ارزش افزوده بخش معدن همواره به همان نسبت موجب افزایش تعداد شاغلان نشده و عوامل دیگری همچون بهره‌وری، مقیاس فعالیت معادن و سرمایه‌گذاری در این بخش نیز بر میزان اشتغال اثرگذار بوده‌اند.

رشد دستمزدها همگام با افزایش اشتغال نبود

آمارها همچنین نشان می‌دهد متوسط پرداختی به نیروی کار بخش معدن طی سال‌های مورد بررسی روندی افزایشی داشته است، اما مقایسه نرخ رشد سالانه پرداخت‌ها با رشد ارزش افزوده بخش معدن بیانگر آن است که این دو شاخص در همه سال‌ها همسو نبوده‌اند و در برخی سال‌ها رشد پرداختی‌ها از رشد ارزش افزوده پیشی گرفته و در برخی دیگر، افزایش ارزش افزوده با رشد محدودتر پرداخت به نیروی کار همراه بوده است.

از سوی دیگر، نسبت انواع پرداختی به نیروی کار به ارزش افزوده بخش معدن نیز طی سال‌های اخیر روندی کاهشی را تجربه کرده است؛ به‌طوری که این نسبت از سطوح بالاتر در میانه دهه ۱۳۹۰ (۲۵ درصد در سال ۱۳۹۴) به حدود ۹ درصد در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ رسیده و این موضوع نشان می‌دهد سهم هزینه نیروی کار از ارزش افزوده ایجادشده در بخش معدن طی سال‌های اخیر کاهش یافته است.

بیشترین اشتغال معادن در اختیار استخراج سنگ‌های غیرفلزی

بررسی ترکیب اشتغال معادن بر حسب نوع ماده معدنی در سال ۱۴۰۲ نیز نشان می‌دهد معادن استخراج سنگ‌های غیرفلزی با حدود ۳۵ درصد از کل شاغلان، بیشترین سهم اشتغال بخش معدن را به خود اختصاص داده‌ و پس از آن، معادن کانی‌های فلزی (آهن) با ۲۸ درصد و معادن استخراج سنگ‌های فلزی غیر آهنی با ۲۳ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

همچنین معادن زغال‌سنگ حدود ۱۱ درصد از اشتغال بخش معدن را در اختیار دارند و سهم استخراج سایر مواد معدنی، مواد شیمیایی و نمک در مجموع به کمتر از پنج درصد می‌رسد.

از سوی دیگر، بررسی میانگین تعداد شاغلان به ازای هر معدن نیز نشان می‌دهد معادن زغال‌سنگ با متوسط ۱۴۶ نفر شاغل، بالاترین میزان اشتغال را در میان انواع معادن دارند. پس از آن، معادن کانی‌های فلزی به طور متوسط ۱۳۳ نفر و معادن استخراج سنگ‌های غیرفلزی حدود ۷۷ نفر شاغل به ازای هر معدن دارند.

این در حالی است که میانگین اشتغال در کل معادن کشور حدود ۲۲ نفر برای هر معدن برآورد شده که بیانگر فعالیت بخش قابل توجهی از معادن کشور در مقیاس کوچک و متوسط است.

بیشترین پرداختی به نیروی کار در معادن کانی‌های فلزی

آمارها همچنین نشان می‌دهد بیشترین متوسط پرداختی به نیروی کار به ازای هر معدن در سال ۱۴۰۲ مربوط به معادن کانی‌های فلزی بوده است. پس از آن، معادن سنگ‌های غیرفلزی و معادن زغال‌سنگ در رتبه‌های بعدی قرار دارند، در حالی که معادن استخراج سایر مواد معدنی کمترین متوسط پرداختی را ثبت کرده‌اند.

گفتنی است؛ مجموعه این آمارها نشان می‌دهد اگرچه اشتغال بخش معدن طی بیش از یک دهه گذشته روندی افزایشی داشته، اما ترکیب اشتغال و سطح پرداخت‌ها در میان گروه‌های مختلف معدنی یکسان نیست و نوع ماده معدنی، مقیاس فعالیت و ارزش افزوده ایجادشده، از مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر این تفاوت‌ها به شمار می‌روند.