فرارهای مالیاتی چگونه کم شد؟

صدور صورت‌حساب کاغذی در مواردی زمینه را برای سوءاستفاده برخی مالیات‌دهندگان فراهم می‌کند؛ چالشی که اگرچه با اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان، محدود شده اما هم‌چنان در برخی حوزه‌ها به‌ویژه برای مودیانی که هنوز به سامانه متصل نیستند یا از روش‌های غیرقانونی استفاده می‌کنند رخ می‌دهد.

خرید اعتبار مالیاتی ترفندی نخ‌نما

یکی از متداول‌ترین روش‌ها در فرار مالیاتی، خرید اعتبار مالیاتی است. به این صورت که شرکت‌های صوری اقدام به صدور فاکتور برای خریداران واقعی می‌کنند. خریدار با داشتن این فاکتورها، هزینه‌های خود را به شکل صوری افزایش می‌دهد تا سود خالص و در نتیجه «مالیات بر درآمد» کمتری بپردازد.

در روشی دیگر، مودیان از کد اقتصادی دیگران استفاده می‌کنند. گاهی فروشنده از شماره اقتصادی یا شناسه ملی شرکت‌های دیگر استفاده می‌کند تا ردپای فعالیت‌هایش به جای دیگری منتقل شود و خود از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده (VAT) فرار کند.

ترفند دیگری که برخی مالیات‌دهندگان استفاده می‌کنند حذف فاکتور و فروش بدون صورت‌حساب است. بسیاری از مودیان در معاملات نقدی یا معاملاتی که خریدار نهایی (مصرف‌کننده) نیازی به فاکتور ندارد، هیچ صورت‌حسابی صادر نمی‌کنند.

صدور آنی صورت‌حساب در سامانه مودیان

تا زمان اجرای قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مودیان در سال ۱۴۰۰ سه ترفند مذکور، روند دریافت مالیات را دچار چالش می‌کرد. تا قبل از راه‌اندازی این سامانه، مودی فاکتور را صادر و مودی دیگر آن را دریافت می‌کرد، اما سازمان مالیات از این تراکنش‌ها بی‌خبر بود تا زمانی که مودی در پایان سال اظهارنامه را ارسال کند. اما با ایجاد سامانه مودیان، این چرخه به کلی تغییر کرده است.

در سامانه مودیان به محض اینکه مودی صورت‌حساب را صادر می‌کند، کپی آن به صورت خودکار و در همان لحظه به سرور سازمان مالیات ارسال می‌شود. این یعنی مودی دیگر نمی‌تواند پس از پایان دوره مالی، «تاریخ گذشته» بزند یا فاکتورهایی را که قبلاً صادر شده، حذف یا تغییر دهد.

یکی از بزرگترین راه‌های فرار، خرید فاکتور برای افزایش هزینه‌ها بود. اما از آنجایی که تمام فاکتورهای خرید و فروش در یک شبکه متصل به هم قرار دارند، سازمان مالیات می‌تواند به راحتی «زنجیره تأمین» را دنبال کند. سیستم به صورت خودکار فاکتورهای «فروشنده» را با فاکتورهای «خریدار» مقایسه می‌کند.

از سوی دیگر سازمان مالیات با ایجاد سامانه سوت‌زنی برای شناسایی و اعلام فرارهای مالیاتی جایزه تعیین کرده که در چهار سال گذشته بسیاری از فرارهای مالیاتی با این روش شناسایی شده است.

شناسایی ۳۸ همت فرار مالیاتی در سال گذشته

در این زمینه محمدرضا احمدی –  رئیس مرکز بازرسی، مبارزه با فرار مالیاتی و پولشویی سازمان امور مالیاتی – از وصول بیش از ۳۸ هزار میلیارد تومان مالیات و جرایم از محل کتمان درآمد قانون مالیات‌های مستقیم و قانون مالیات بر ارزش افزوده در سال‌ ۱۴۰۴ خبر داد.

وی افزود: در سال‌ ۱۴۰۴ در مجموع مبلغ ۳۸۵ هزار و ۷۰۸ میلیارد ریال از محل کتمان درآمد موضوع ماده (۱۹۲) قانون مالیات‌های مستقیم و بند (ب) ماده (۳۶) قانون مالیات بر ارزش افزوده وصول شده است.

احمدی با اشاره به اینکه با مشارکت موثر مردم بیش از ۲۰ هزار گزارش در حوزه فرار مالیاتی دریافت شده است، گفت: در این راستا، بیش از ۷۱۶۱ مورد بازدید میدانی از محل فعالیت اشخاص مشکوک گزارش شده به عمل آمده که منجر به شناسایی ۱۳۳۱ مودی جدید و گسترش چتر عدالت مالیاتی شده است.

رئیس مرکز بازرسی، مبارزه با فرار مالیاتی و پولشویی سازمان امور مالیاتی کشور خاطرنشان کرد: در راستای مبارزه با پول‌شویی و مطابق بررسی گزارش‌های موارد مشکوک، ۴۹۶۱ مودی در فهرست فاقد اعتبار مالیاتی درج و ۶۱۴۸ مودی مشکوک در سال ۱۴۰۴ شناسایی شده است.