۴ شرط لازم برای موفقیت صندوق ارزی در بورس

گروه اقتصادی – راه‌اندازی صندوق‌های ارزی بار دیگر بحث استفاده از ابزارهای مالی برای جذب منابع ارزی سرگردان در اقتصاد را مطرح کرده است؛ منابعی که در صورت طراحی صحیح سازوکارهای جذب، می‌توانند به سمت تأمین مالی پروژه‌های مولد هدایت شوند.

کارشناسان معتقدند موفقیت این ابزار بیش از هر چیز به ایجاد اعتماد عمومی وابسته است. تضمین اصل و سود سرمایه توسط نهاد معتبر، تعیین نرخ سود جذاب، اطمینان از نقدشوندگی سریع و رفع ابهامات مربوط به ورود و خروج ارز، از مهم‌ترین پیش‌شرط‌هایی است که می‌تواند سرمایه‌های ارزی را از فضای غیررسمی وارد چرخه رسمی اقتصاد کند. در چنین شرایطی، صندوق‌های ارزی علاوه بر کمک به تجهیز منابع، می‌توانند مسیر تازه‌ای برای تأمین مالی بنگاه‌ها و پروژه‌های اقتصادی ایجاد کنند.

شاهین شایان آرانی کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی درباره صندوق‌های ارزی گفت: صندوق‌های ارزی ابزار کاملاً جدیدی نیستند. پیش از این نیز تلاش‌هایی از طریق سیستم بانکی برای جذب منابع ارزی انجام شده بود، اما به دلیل طراحی نامناسب، آن طرح‌ها موفقیت لازم را کسب نکردند. با این حال، این ابزار در صورت طراحی صحیح می‌تواند سازوکار مناسبی برای جمع‌آوری منابع ارزی شناور در داخل اقتصاد باشد.

وی درباره شرایط موفقیت این صندوق‌ها گفت: نخستین و مهم‌ترین ویژگی این صندوق‌ها، وجود ضمانت از سوی متولی اصلی ارزی کشور یعنی بانک مرکزی است. هر صندوقی که قصد فعالیت و انتشار گواهی سپرده ارزی را دارد، باید این اطمینان را برای سرمایه‌گذاران ایجاد کند که اصل سرمایه و سود آن توسط متولی ارزی کشور تضمین می‌شود. این موضوع نقش مهمی در ایجاد اعتماد عمومی دارد و موجب می‌شود دارندگان منابع ارزی با اطمینان بیشتری سرمایه خود را وارد این صندوق‌ها کنند.

شایان آرانی افزود: دومین عامل تعیین‌کننده، نرخ سود این گواهی‌هاست. نرخ سود باید متناسب با شرایط اقتصادی کشور و به اندازه کافی جذاب باشد تا دارندگان ارز تمایل پیدا کنند منابع خود را در اختیار صندوق قرار دهند. در واقع، پس از تضمین اصل و سود سرمایه، جذابیت بازدهی یکی از ارکان اصلی موفقیت این ابزار خواهد بود.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: سومین موضوع، نقدشوندگی بالای صندوق‌هاست. افرادی که گواهی‌های ارزی خریداری می‌کنند باید مطمئن باشند هر زمان اراده کنند، می‌توانند سپرده خود را نقد کرده و معادل همان ارزی را که سپرده‌گذاری کرده‌اند، به همراه سود متعلقه دریافت کنند. وجود یک ضامن نقدشوندگی معتبر برای این صندوق‌ها ضروری است تا سرمایه‌گذاران درباره امکان خروج از سرمایه‌گذاری دغدغه‌ای نداشته باشند.

وی تصریح کرد: چهارمین نکته، شفافیت در فرآیند ورود و خروج منابع است. نباید برای سرمایه‌گذاران درباره منشأ ارز یا نحوه مصرف آن، به‌ویژه در مبالغ متعارف، پیچیدگی و نگرانی غیرضروری ایجاد شود. البته درباره مبالغ بسیار بالا، بررسی منشأ منابع طبیعی و ضروری است، اما اگر درباره مبالغ پایین‌تر برای مثال ۲۰ هزار دلار که ممکن است پس‌انداز افراد باشد سختگیری بیش از حد صورت گیرد، می‌تواند باعث نگرانی و کاهش مشارکت شود. همچنین هنگام برداشت سرمایه نیز نباید محدودیت‌های غیرضروری برای دریافت ارز ایجاد شود.

آرانی تأکید کرد: اگر این چهار ویژگی شامل تضمین اصل و سود، نرخ جذاب، نقدشوندگی بالا و سهولت ورود و خروج منابع فراهم شود، این صندوق‌ها می‌توانند موفق عمل کنند و حجم قابل توجهی از منابع ارزی سرگردان که خارج از چرخه رسمی اقتصاد نگهداری می‌شوند، جذب کنند.

ظرفیت بالای صندوق های ارزی برای تامین مالی شرکت ها

این کارشناس اقتصادی در پاسخ به این سؤال که آیا این صندوق‌ها می‌توانند به ابزار تأمین مالی دولت یا شرکت‌ها تبدیل شوند، گفت: بله، چنین ظرفیتی وجود دارد. اگر دولت از این ابزار استفاده کند، به دلیل پشتوانه حاکمیتی، سطح اطمینان بالاتر خواهد بود اما شرکت‌های غیردولتی، وابسته به دولت و حتی بخش خصوصی نیز می‌توانند از این سازوکار بهره ببرند؛ هرچند در مورد بخش خصوصی، طبیعتاً سطح ریسک بالاتر است.

شایان آرانی افزود: در چنین شرایطی نیز همان ضمانت‌های مربوط به اصل و سود سرمایه باید به شکلی وجود داشته باشد که خیال سرمایه‌گذاران راحت باشد. همچنین ممکن است نرخ سود در شرکت‌های خصوصی اندکی بالاتر باشد تا ریسک بیشتر را جبران کند. علاوه بر این، وجود یک ضامن معتبر برای نقدشوندگی همچنان ضروری خواهد بود.

جذب منابع ارزی از مسیر بورس می تواند به ابزار موثری برای بنگاههای اقتصادی تبدیل شود

وی درباره اثر این صندوق‌ها بر بازار سرمایه اظهار کرد: این ابزار به‌طور مستقیم تأثیر زیادی بر معاملات سهام در بورس ندارد، اما شرکت‌هایی که در بورس پذیرفته شده‌اند، در صورت برخورداری از شرایط لازم می‌توانند از طریق انتشار گواهی‌های سپرده ارزی، منابع ارزی جدید جذب کنند.

شایان آرانی در پایان خاطرنشان کرد: استفاده شرکت‌های بورسی از این ابزار می‌تواند به تجهیز منابع ارزی و تأمین مالی پروژه‌های توسعه‌ای آنها کمک قابل توجهی کند. بنابراین هرچند صندوق‌های ارزی مستقیماً ساختار بورس را تغییر نمی‌دهند، اما از منظر تأمین مالی، ابزار مهم و مؤثری برای بنگاه‌های اقتصادی محسوب می‌شوند.