صنعت پتروشیمی در آستانه بازسازی سریع/ آیا زیرساخت‌ها ظرف سه ماه برمی‌گردند؟

امیرمیثم نیکفر – کارشناس و تحلیگر انرژی – در گفت‌وگو با ایسنا، درباره تاب‌آوری زیرساخت انرژی در شرایط بحران و جنگ اظهار کرد: احساس من این است که دولت هنوز در حوزه بازسازی زیرساخت‌های انرژی به‌صورت جدی وارد نشده و برنامه مدونی برای آن تدوین نکرده است. ما معمولاً در تدوین راهبرد خوب عمل می‌کنیم، اما در حوزه تاکتیک و تکنیک ضعف داریم.

وی با اشاره به نقش شرکت‌های خصولتی در حوزه پتروشیمی افزود: بخش مهمی از مجتمع‌ها و طرح‌های پتروشیمی کشور در اختیار شرکت‌هایی است که نه کاملاً دولتی‌اند و نه خصوصی. بنابراین هر راهبردی که تدوین شود، اجرای آن در نهایت بر عهده همین مجموعه‌هاست.

افزایش قیمت محصولات پتروشیمی به علت کمبود نبود

این پژوهشگر حوزه انرژی با اشاره به افزایش قیمت محصولات پتروشیمی پس از آتش‌بس گفت: با وجود اینکه انبارها تقریباً پر بود و از ابتدای جنگ صادرات آن چنانی نداشتیم، پس از آتش‌بس رشد شدید قیمت در حوزه محصولات پتروشیمی رخ داد. تحلیل من این است که پتروشیمی‌ها احساس کردند هزینه بازسازی را باید خودشان پرداخت کنند و تلاش کردند از مسیر افزایش قیمت محصولات، این هزینه را جبران کنند.

وی ادامه داد: درست این بود که دولت مانند حوزه خسارت خودروها و ساختمان‌های مردم، برای صنایع آسیب‌دیده نیز ردیف بودجه یا سازوکار مشخص جبرانی تعریف می‌کرد. شرکت‌های پتروشیمی، فولادی و صنعتی نمی‌توانند منتظر تامین اعتبار در سال آینده بمانند، زیرا زیان روزانه تعطیلی آن‌ها بسیار سنگین است.

مخزن و اسکله؛ دو گلوگاه اصلی تاب‌آوری

نیکفر دو گلوگاه اصلی تاب‌آوری در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی را کمبود اسکله صادراتی و کمبود مخزن دانست و گفت: ظرفیت تولید محصولات پتروشیمی کشور حدود ۱۰۰ میلیون تن است و قرار است تا سال ۱۴۰۷ به ۱۳۰ میلیون تن برسد، اما ظرفیت اسکله‌های صادراتی ما در حوزه محصولات پتروشیمی حداکثر حدود ۴۰ میلیون تن است. این توسعه نامتوازن میان تولید و لجستیک، تاب‌آوری کشور را کاهش می‌دهد.

وی افزود: در منطقه مکران نیز به‌جز بندر چابهار، بندر اقیانوسی یا بندر خارج از تنگه هرمز نداریم. اگر بنادری که سال‌ها پیش درباره آنها تصمیم‌گیری شده بود، ساخته شده بودند، امروز بسیاری از مشکلات لجستیکی ما کاهش پیدا می‌کرد.

نیکفر با اشاره به کمبود مخزن گفت: حتی پیش از جنگ هم در حوزه مخزن با مشکلاتی روبه‌رو بودیم و اکنون این مشکل جدی تر شده. مجموعه‌های پتروشیمی و هلدینگ‌های سرمایه‌گذاری باید در برنامه‌های میان‌مدت خود پروژه تعریف کنند و به سمت ساخت مخزن و توسعه زیرساخت‌های لجستیکی بروند.

وی با توضیح اهمیت محل ذخیره سازی محصولات پتروشیمی، گفت این محصولات را نمی‌توان مانند کالای خشک در فضای باز انبار کرد و اگر مخزن پر شود، مجتمع مجبور به شات‌دان(تعطیلی) می‌شود. اورهال و راه‌اندازی مجدد یک مجتمع پتروشیمی هزینه بسیار سنگینی دارد.

بازسازی از نظر فناوری دشوار نیست

این پژوهشگر حوزه انرژی درباره توان داخلی برای بازسازی زیرساخت ها و تولید تجهیزات گفت: در حوزه پتروشیمی، به دلیل سال‌ها تحریم، بخش قابل توجهی از دانش فنی و لایسنس‌ها داخلی شده است. بسیاری از مجتمع‌های پتروشیمی ما نیز از ضریب پیچیدگی بسیار بالایی برخوردار نیستند و بازسازی آن‌ها الزاماً نیازمند شرکت خارجی نیست.

وی افزود: برخی تجهیزات مانند راکتورها ممکن است نیازمند تأمین خارجی باشند، , بخش عمده آن‌ها از چین قابل تامین است و بسیاری از تجهیزات را نیز سازندگان داخلی تولید می‌کنند. به نظر من در صورت تصمیم جدی، بسیاری از بازسازی‌ها بیش از سه ماه طول نمی‌کشد، مگر در موارد خاص مانند برخی راکتورها.

او ادامه داد: بخش مهمی از آسیب‌ها در عسلویه و ماهشهر مربوط به واحد یوتیلیتی‌ها بوده؛ یعنی واحدهایی که آب، برق و نیتروژن سایر پتروشیمی‌ها را تأمین می‌کنند. خسارت به این واحدها ممکن است از نظر مالی سنگین باشد، اما از نظر فناوری و زمان بازسازی پیچیدگی زیادی ندارد.

نیکفر تاکید کرد: همان‌طور که در حوزه نظامی یگان‌های رزمی عملکرد درخشانی داشتند، در حوزه اقتصادی نیز باید یگان‌های رزمی اقتصادی شکل می‌گرفت. جنگ اخیر، جنگی ترکیبی در حوزه نظامی، اجتماعی و اقتصادی بود و ما در حوزه اقتصادی نیازمند آمادگی عملیاتی بیشتری بودیم.

تجدیدپذیرها و تولید پراکنده، راه افزایش تاب‌آوری برق

وی درباره نقش نیروگاه‌های کوچک و تجدیدپذیر گفت: ساخت نیروگاه‌های کوچک از منظر پدافند غیرعامل اهمیت زیادی دارد، زیرا پراکندگی تولید برق را افزایش می‌دهد و با کاهش فاصله تولید تا مصرف، تلفات شبکه توزیع را کم می‌کند. هرچه به سمت نیروگاه‌های تجدیدپذیر برویم، آسیب‌پذیری کشور در شرایط بحرانی کمتر می‌شود. نیروگاه‌های حرارتی به گاز یا مازوت وابسته‌اند و اگر در مجموعه‌هایی مانند پارس جنوبی اختلالی ایجاد شود، شبکه برق آسیب می‌بیند؛ اما نیروگاه‌های تجدیدپذیر چنین وابستگی لجستیکی مستقیمی ندارند.

نیکفر با تاکید بر ضرورت توسعه خودتولیدی برق گفت: پیشنهاد من این است که تعاونی‌های روستایی شکل بگیرند و صفحات خورشیدی کوچک‌مقیاس در اختیار خانواده‌ها قرار گیرد. حتی می‌توان هزینه آن را از محل یارانه‌ها کسر کرد. در این مدل، مردم برق مورد نیاز خود را تولید و مصرف می‌کنند و در شرایط جنگ یا بحران، حداقل برق ضروری خود را خواهند داشت.

این پژوهشگر انرژی در پایان گفت: به جای وابسته کردن مردم به یک شبکه متمرکز، باید بخشی از تولید انرژی را به خود مردم سپرد. این کار هم هزینه نگهداری دولت را کاهش می‌دهد و هم تاب‌آوری کشور را در بحران‌های آینده افزایش می‌دهد.