تابستان داغ صنعت زیر سایه ناترازی برق؛ چگونه می‌توان تولید را حفظ کرد؟

طی سال‌های اخیر، ناترازی میان تولید و مصرف برق به یکی از مهم‌ترین چالش‌های بخش انرژی کشور تبدیل شده است؛ چالشی که با آغاز فصل تابستان و افزایش مصرف برق در بخش خانگی، فشار مضاعفی بر شبکه سراسری به ویژه صنایع وارد می‌کند و در حالیکه تامین برق صنایع به عنوان موتور محرک تولید، اشتغال و رشد اقتصادی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، مدیریت صحیح ناترازی‌ها برای کاهش بروز خسارت‌های گسترده اقتصادی را به حلقه‌ای مفقوده در مدیریت صنعتی کشور بدل کرده است.

بسیاری از کارشناسان و فعالان صنعتی تاکید دارند که صنایع نقش کلیدی در ایجاد ارزش افزوده، توسعه صادرات غیرنفتی، افزایش درآمدهای ارزی و اشتغال‌زایی دارند و هرگونه محدودیت در تامین برق واحدهای صنعتی نه تنها موجب کاهش تولید و افزایش هزینه‌ها خواهد شد؛ بلکه زنجیره تامین بسیاری از کالاها را نیز تحت الشعاع قرار داده که در نهایت بر نرخ رشد اقتصادی کشور اثر منفی بر جای می‌گذارد.

از سوی دیگر، بخش صنعت محل فعالیت میلیون‌ها نیروی کار مستقیم و غیرمستقیم است و استمرار تولید در این بخش، تضمین‌کننده حفظ فرصت‌های شغلی و معمتر از همه امنیت معیشتی خانوارها محسوب می‌شود. بنابراین، مدیریت ناترازی برق نباید صرفا با اعمال محدودیت‌های گسترده بر صنایع دنبال شودغ بلکه لازم است مجموعه‌ای از راهکارهای کوتاه‌مدت و بلندمدت برای حفظ پایداری شبکه و استمرار تولید به صورت همزمان اجرا شود.

عبور از پیک تابستان؛ آرزوی هر ساله

اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف در بخش‌های خانگی، تجاری و اداری شاید یکی از راهکارهایی است که هر ساله دنبال می‌شود و کاهش مصرف برق در ساعات اوج مصرف از طریق فرهنگ‌سازی، اصلاح تعرفه‌ها و استفاده از مشوق‌های اقتصادی می‌تواند بخشی از فشار وارد بر شبکه را کاهش دهد.

در طرف دیگر، جابه‌جایی ساعات کاری برخی ادارات و مراکز دولتی، استفاده حداکثری از مولدهای اضطراری در مراکز تجاری بزرگ، کنترل مصارف غیرضروری و توسعه سامانه‌های هوشمند مدیریت از دیگر اقداماتی است که می‌تواند در کوتاه‌مدت به کاهش این ناترازی کمک کند.
اما مسئله اصلی که تاثیر خود را در بلند مدت نشان می‌دهد در جای دیگری قرار دارد؛ بسیاری از کارشناسان صنعتی تاکید دارند که در شرایط کمبود برق، اولویت‌بندی مصرف باید به گونه‌ای باشد که صنایع مادر، واحدهای صادرات‌محور و صنایع دارای اشتغال بالا کمترین آسیب را متحمل شوند. در این راستا، برنامه‌ریزی برای تعمیرات واحدهای صنعتی در زمان‌های کم‌بار و توافق‌های دوطرفه میان صنعت و وزارت نیرو می‌تواند بخشی از محدودیت‌ها را مدیریت کند.

حتی در پی تشدید محدودیت‌های برق صنایع، پیشنهاد جابه‌جایی روز کاری واحدهای تولیدی نیز به دولت ارائه شده است. در روزهای اخیر، آرمان خالقی – دبیرکل خانه صمت – در گفت‌وگو با ایسنا از پیگیری راهکارهایی برای کاهش خسارت ناشی از قطعی برق واحدهای صنعتی خبر داد و اعلام کرد که برخی واحدهای صنعتی طرح تغییر روز تعطیل و جایگزینی آن با روزهای مشمول محدودیت برق را به وزارتخانه‌های کار، صمت و نیرو پیشنهاد کرده‌اند. به گفته وی، اجرای این طرح می‌تواند ضمن حفظ روند تولید، از افزایش هزینه‌های سربار و فشار مضاعف بر بنگاه‌های صنعتی جلوگیری کند.

توسعه نیروگاه‌های اختصاصی صنایع

اما یکی از راهکارهای موثر برای تامین پایدار برق صنایع، توسعه نیروگاه‌های اختصاصی و خودتامین است. طی سال‌های اخیر بسیاری از صنایع بزرگ به سمت سرمایه‌گذاری در احداث نیروگاه‌های حرارتی و تجدیدپذیر حرکت کرده‌اند. این رویکرد علاوه بر کاهش وابستگی صنایع به شبکه سراسری، به افزایش ظرفیت تولید برق کشور نیز کمک می‌کند.

همچنین، افزایش سهم انرژی‌های خورشیدی و بادی در سبد تولید برق کشور از دیگر راهکارهای اساسی برای کاهش ناترازی است. این در حالی است که ایران با برخورداری از ظرفیت‌های مناسب تابش خورشیدی در بخش بزرگی از مناطق کشور، امکان توسعه گسترده نیروگاه‌های خورشیدی را داشته و استفاده از نیروگاه‌های خورشیدی در واحدهای صنعتی بزرگ و شهرک‌های صنعتی کوچک مقیاس نیز می‌تواند بخشی از نیاز مصرفی این واحدها را تامین کند.

میزان بهره‌وری زیرساخت‌های انتقال برق زیر سوال!

البته بخشی از ناترازی موجود نیز ناشی از تلفات فنی و غیرفنی در شبکه انتقال و توزیع برق کشور است. بر پایه آمارهای جهانی، میانگین تلفات برق در جهان حدود ۸.۳ درصد است که کشورهای توسعه‌یافته‌ای مانند چین (۵.۵ درصد)، آمریکا (۵.۹ درصد) و فرانسه (۶.۴ درصد) در پایین‌ترین سطح تلفات قرار دارند. در مقابل، عراق با بیش از ۵۰ درصد، هند با ۱۹.۴ درصد و ترکیه با ۱۴.۸ درصد از جمله کشورهایی هستند که بیشترین میزان تلفات برق را دارند.

در این مقایسه، ایران با میانگین حدود ۱۱ درصد تلفات، وضعیتی بهتر از کشورهایی مانند ترکیه، برزیل، مکزیک و پاکستان دارد و از نظر راندمان شبکه به کشورهای توسعه‌یافته نزدیک‌تر شده است. بیشتر بخوانید:

اما این موضوع باعث نمی‌شود تا این واقعیت را فراموش کنیم که ۱۱ درصد از برق کشور در جریان شبکه انتقال تلف می‌شود و کافیست تصور کنیم تنها پنج درصد از این میزان به شبکه برق کشور باز گشته و صنایع کمتری با خاموشی روبرو و میزان تولید و در نهایت تولید ناخالص داخلی کشور با افت کمتری روبرو خواهد شد. بنابراین، نوسازی تجهیزات فرسوده، توسعه شبکه‌های هوشمند و استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند به کاهش تلفات و آزادسازی بخشی از ظرفیت موجود شبکه کمک کند.

با این حال، ارتقای بهره‌وری انرژی در صنایع از طریق نوسازی خطوط تولید، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف و اجرای استانداردهای مدیریت انرژی، نقش مهمی‌تر در کاهش مصرف برق و افزایش رقابت‌پذیری واحدهای صنعتی دارد.

نگاه بلندمدت به توسعه زیرساخت‌های برق

به گفه بسیاری از منتقدان، حل ریشه‌ای ناترازی برق نیازمند افزایش مستمر سرمایه‌گذاری در بخش تولید، انتقال و توزیع برق است میتوان گفت که رشد مصرف انرژی در کشور طی سال‌های اخیر با سرعتی بیش از توسعه زیرساخت‌های تولید برق همراه بوده و همین موضوع موجب شکل‌گیری شکافی عمیق میان عرضه و تقاضا شده است.

بنابراین؛ تامین پایدار برق صنایع در فصل تابستان تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه موضوعی راهبردی برای حفظ تولید، اشتغال و رشد اقتصادی کشور به شمار می‌رود. صنایع به عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد ملی، نقش تعیین‌کننده‌ای در ایجاد ارزش افزوده، افزایش صادرات و حفظ فرصت‌های شغلی دارند. از این رو، مدیریت ناترازی برق باید با رویکردی متوازن و مبتنی بر حمایت از تولید انجام شود. به طوریکه، اجرای همزمان برنامه‌های مدیریت مصرف، توسعه نیروگاه‌های صنعتی و تجدیدپذیر، افزایش بهره‌وری و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های برق می‌تواند ضمن عبور موفق از پیک تابستان، مسیر رفع پایدار ناترازی انرژی در کشور را هموار سازد.