۲۹ اسفند؛ روزی که ثروت ملی به نام ایران ثبت شد

۲۹ اسفندماه یادآور یکی از مهم‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران، یعنی تصویب قانون ملی‌شدن صنعت نفت است. این رویداد که در سال ۱۳۲۹ به وقوع پیوست، نقطه عطفی در مبارزات استقلال‌طلبانه ملت ایران و تلاش برای دستیابی به حاکمیت ملی بر منابع طبیعی کشور به شمار می‌رود.

ریشه‌های تلاش برای ملی شدن نفت

پیش از سال ۱۳۲۹، صنعت نفت ایران تحت کنترل شرکت نفت ایران و انگلیس بود. این شرکت که در سال ۱۹۰۸ با امتیازنامه دارسی تأسیس شده بود، از امتیازات گسترده‌ای برخوردار و سهم ایران از درآمدهای نفتی بسیار ناچیز بود. این وضعیت، نارضایتی‌های عمیقی را در میان اقشار مختلف جامعه، به‌ویژه روشنفکران و سیاستمداران، برانگیخت.

در دهه‌های پس از انعقاد امتیازنامه دارسی، تلاش‌های متعددی در ایران برای بازنگری در شرایط قرارداد و افزایش سهم کشور از درآمدهای نفتی انجام شد. دولت ایران در مقاطعی تلاش کرد با لغو یا تغییر مفاد این امتیازنامه، شرایط جدیدی برای فعالیت شرکت نفت ایران و انگلیس ایجاد کند و سهم بیشتری از منافع نفتی را به دست آورد. با این حال، مذاکرات و اقدامات انجام‌شده نتوانست رضایت کامل افکار عمومی و بسیاری از سیاستمداران را جلب کند و همچنان انتقادها نسبت به نحوه بهره‌برداری از منابع نفتی ایران ادامه داشت به گونه ای این نارضایتی‌ها به تدریج زمینه‌ساز شکل‌گیری مطالبات گسترده‌تر برای ملی شدن صنعت نفت در کشور شد.

پس از پایان جنگ جهانی دوم، با توجه به افزایش اهمیت نفت در اقتصاد جهانی و همچنین تحولات سیاسی در ایران، موج مطالبات برای ملی شدن صنعت نفت شدت گرفت. ظهور جبهه ملی ایران به رهبری دکتر محمد مصدق، به این مبارزات سازمان و انسجام بخشید. جبهه ملی با شعار “نفت ملی” توانست حمایت بخش وسیعی از مردم و نمایندگان مجلس را جلب کند.

قانون ملی شدن صنعت نفت؛ فصل جدیدی در تاریخ ایران

سرانجام در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۳۲۹، مجلس شورای ملی با اکثریت آرا، طرح ملی شدن صنعت نفت را تصویب کرد. این قانون که در هشت ماده تدوین شده بود، همه عملیات اکتشاف، استخراج، بهره‌برداری و فروش نفت ایران را به دولت ایران واگذار می‌کرد و شرکت نفت ایران و انگلیس موظف به واگذاری تمامی تأسیسات و امتیازات خود شد.

تصویب این قانون، علاوه بر ایجاد تحول در ساختار اقتصادی ایران، پیامدهای سیاسی و بین‌المللی مهمی نیز به همراه داشت. این اقدام، ایران را در برابر قدرت‌های بزرگ نفتی آن دوران قرار داد و منجر به وقایع مهمی مانند وقفه در صادرات نفت ایران و تحریم‌های اقتصادی شد. با این حال، این رویداد به عنوان نمادی از اراده ملت ایران برای استقلال و دستیابی به حقوق خود در منابع ملی‌اش، در تاریخ ثبت شد.

اهمیت ملی شدن نفت در حافظه تاریخی

سالروز ملی شدن صنعت نفت، همواره به عنوان روز مقاومت و ایستادگی ملت ایران در برابر استعمار و تلاش برای کسب استقلال اقتصادی گرامی داشته می‌شود. این رویداد، الگویی برای سایر کشورهای در حال توسعه شد تا بر منابع طبیعی خود حاکمیت یابند و منافع ملی خود را در اولویت قرار دهند.

ملی شدن صنعت نفت، زمینه‌ساز تحولات عمیق‌تری در صحنه سیاسی ایران شد و نقش مهمی در شکل‌گیری رویدادهای بعدی، از جمله ملی شدن منابع طبیعی در سایر کشورها و مبارزات ضد استعماری در سطح جهان ایفا کرد و این قانون همچنان به عنوان یکی از دستاوردهای بزرگ ملت ایران در مسیر دستیابی به خودگردانی و استقلال اقتصادی شناخته می‌شود.