شوک نفتی به اقتصاد جهان؛ مسدودی تنگه هرمز و تاثیراتش بر اروپا

مدیرعامل اسبق بانک صادرات با تاکید بر اهمیت تنگه هرمز در انتقال انرژی جهان گفت: در صورت تداوم تنش‌ها، علاوه بر افزایش شدید قیمت نفت، تجارت جهانی و هزینه‌های حمل‌ونقل نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد و اقتصادهای بزرگ با فشار تورمی جدیدی مواجه خواهند شد.

سید بهاءالدین هاشمی درباره آخرین وضعیت اقتصاد جهانی و قیمت نفت و انرژی در جهان، با توجه به تنش‌های پیش آمده در تنگه هرمز صحبت کرد که در ادامه، مصاحبه ایسنا با این اقتصاددان را می‌خوانید.

– با توجه به تنش‌های اخیر در منطقه و بسته‌شدن تنگه هرمز، پیش‌بینی شما از روند قیمت نفت در روزها و ماه‌های آینده چیست؟

تنگه هرمز فقط محل عبور نفت نیست، بلکه بخش مهمی از انرژی جهان از این مسیر عبور می‌کند. علاوه بر نفت، گاز، فرآورده‌های پتروشیمی و حتی موادی که در تولید کودهای شیمیایی مانند اوره، فسفات و نیترات آمونیاک استفاده می‌شود نیز از این منطقه عبور می‌کنند. در حال حاضر قیمت نفت به حدود ۱۰۰ دلار نزدیک شده و اگر تنش‌ها ادامه پیدا کند و مسیر تردد انرژی در این منطقه با محدودیت روبه‌رو شود، احتمال عبور قیمت نفت از محدوده ۱۱۳ تا حتی ۱۵۰ دلار نیز وجود دارد.

شوک نفتی معمولاً فقط ناشی از عرضه و تقاضا نیست، بلکه یک شوک روانی و اقتصادی است که موجی از تورم را در اقتصاد جهانی ایجاد می‌کند و بازگشت از آن هم آسان نیست مگر اینکه مخاطرات و تنش‌ها به‌طور کامل برطرف شود.

– افزایش قیمت نفت و گاز در کوتاه‌مدت چه اثری بر اقتصاد جهانی خواهد داشت و اقتصادهای بزرگ جهان تا چه حد توان تحمل چنین شوکی را دارند؟

اگر قیمت انرژی حتی ۱۰ تا ۲۰ درصد افزایش پیدا کند، تاب‌آوری اقتصادهای اروپایی و آمریکایی به‌شدت تحت فشار قرار می‌گیرد. در بسیاری از این کشورها درآمد و هزینه خانوارها تقریبا سر به سر است و افزایش هزینه‌های انرژی می‌تواند فشار زیادی بر مردم وارد کند. تجربه قطع گاز روسیه برای برخی کشورهای اروپایی نشان داد که تاب‌آوری آن‌ها در برابر چنین شوک‌هایی چندان بالا نیست.

افزایش قیمت انرژی تنها محدود به بخش انرژی باقی نمی‌ماند و به‌سرعت به سایر بخش‌های اقتصاد منتقل می‌شود. وقتی هزینه انرژی بالا می‌رود، هزینه حمل‌ونقل دریایی، بیمه‌های جنگی و هزینه جابه‌جایی کالاها نیز افزایش پیدا می‌کند و در نهایت قیمت تمام‌شده کالاها در سراسر جهان بالا می‌رود.

در کنار حمل‌ونقل دریایی، مسیرهای هوایی و جابه‌جایی مسافر و بار نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرند و مجموع این عوامل می‌تواند موج گسترده‌ای از تورم را در سطح جهانی ایجاد کند؛ وضعیتی مشابه آنچه پس از جنگ اوکراین در بازارهای جهانی مشاهده شد.

– برخی کارشناسان معتقدند چنین تنشی می‌تواند تجارت جهانی را نیز تحت تاثیر قرار دهد. ارزیابی شما چیست؟

به نظر من این مسئله تاثیر بسیار سنگینی بر تجارت جهانی خواهد گذاشت. افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و انرژی به‌سرعت در قیمت تمام‌شده کالاها منعکس می‌شود و مانند موجی در سراسر بازارهای جهانی پخش خواهد شد. همان‌طور که وقتی قیمت در یک بازار مهم تغییر می‌کند، به‌سرعت به سایر بازارها منتقل می‌شود، در اینجا هم افزایش هزینه‌ها در یک نقطه می‌تواند به افزایش سطح عمومی قیمت‌ها در کل اقتصاد جهانی منجر شود.

البته ممکن است در کوتاه‌مدت هنوز آثار کامل این بحران دیده نشود، زیرا کشورها و شرکت‌ها از ذخایر خود استفاده می‌کنند. حتی در سطح مصرف‌کنندگان نیز بخشی از نیاز از ذخایر موجود تامین می‌شود، اما زمانی که این ذخایر کاهش پیدا کند و زنجیره تأمین به مرحله انبارها و ذخایر اصلی برسد، احتمال بروز بحران جدی بیشتر خواهد شد و این روند ممکن است حدود یک ماه زمان ببرد.

– تحلیل شما از رویکرد اقتصادی آمریکا در مواجهه با این تنش‌ها چیست؟

در سیاست آمریکا در این حوزه ترکیبی از طمع و اشتباه محاسباتی وجود دارد. اسرائیل سال‌ها به‌دنبال وارد کردن ضربه به ایران بوده و به نظر می‌رسد آمریکا تا حدی تحت تأثیر همین رویکرد وارد این فضای تنش‌آلود شده است.

در کنار این مسئله، برخی نگاه‌ها در آمریکا به منابع منطقه از جمله نفت، گاز و معادن نیز وجود دارد و تصور می‌شد که شاید بتوان از طریق فشار یا بی‌ثباتی به منافع اقتصادی دست پیدا کرد. اما به نظر می‌رسد در این زمینه محاسبات دقیقی انجام نشده و اکنون نیز با پیچیدگی‌های بیشتری روبه‌رو شده‌اند.

– با توجه به احتمال افزایش شدید قیمت انرژی، آیا ممکن است پای ناتو به درگیری‌های خلیج فارس باز شود؟

بعید می‌دانم چنین اتفاقی رخ دهد، زیرا ورود ناتو به چنین درگیری‌ای می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر کند. کشورهای اروپایی عضو ناتو معمولاً در تصمیم‌گیری‌های خود ملاحظات اقتصادی گسترده‌ای دارند و مراکز تحقیقاتی و کارشناسی آن‌ها نیز نسبت به پیامدهای اقتصادی چنین جنگی هشدار می‌دهند.

بسیاری از کشورهای اروپایی از تبعات اقتصادی تنش‌های فعلی نگران هستند و به همین دلیل تلاش می‌کنند از گسترش درگیری جلوگیری شود. در چنین شرایطی بعید است که خودشان وارد جنگی شوند که می‌تواند بحران اقتصادی گسترده‌تری برای آن‌ها ایجاد کند.