قیمت حبوبات در بازار چند؟/ گزارش میدانی از تغییرات تازه

در شرایطی که افزایش قیمت گوشت قرمز و حتی گوشت مرغ، دسترسی بخش قابل توجهی از خانوارها به منابع متداول پروتئین حیوانی را محدود کرده، حبوبات طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین جایگزین‌های تامین پروتئین در سبد غذایی مردم تبدیل شده‌اند؛ جایگزینی که حالا خود با موج جدیدی از گرانی مواجه شده است.

حبوبات به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع پروتئین گیاهی، نقش مهمی در تامین امنیت غذایی، به‌ویژه برای دهک‌های متوسط و پایین درآمدی دارند. عدس، نخود، لوبیا و لپه نه‌تنها از نظر قیمتی در مقایسه با گوشت مقرون‌به‌صرفه‌تر بوده‌اند، بلکه به دلیل ماندگاری بالا و تنوع مصرف، همواره جایگاه ثابتی در الگوی غذایی خانوارهای ایرانی داشته‌اند. با این حال، افزایش هزینه‌های تولید، نوسانات نرخ ارز، رشد قیمت نهاده‌ها و اختلال در زنجیره تامین، این گروه کالایی را نیز از موج تورم بی‌نصیب نگذاشته است.

بررسی‌های میدانی خبرنگار  از سطح بازار نشان می‌دهد قیمت انواع حبوبات طی هفته‌های اخیر با افزایش قابل توجهی مواجه شده است؛ به‌طوری که برخی اقلام پرمصرف، رشد قیمتی چند ده‌هزار تومانی را در هر کیلو تجربه کرده‌اند. این افزایش قیمت در حالی رخ داده که تقاضا برای حبوبات، به‌واسطه کاهش قدرت خرید مردم در بازار گوشت، روندی افزایشی داشته و همین موضوع فشار مضاعفی را بر بازار این محصولات وارد کرده است.

مشاهدات حاکی از آن است که لپه ۹۰۰ گرمی ۳۷۵ هزار تومان، عدس ۹۰۰ گرمی ۳۱۰ هزار و ۸۰۰ تومان، لوبیا چیتی۹۰۰ گرمی ۶۴۹ هزار و۹۰۰ تومان، نخود ۹۰۰ گرمی ۳۷۹ هزار و ۷۰۰ تومان و عدس ریز۹۰۰ گرمی ۳۵۰ هزارتومان در فروشگاه‌ها  به فروش می‌رسد و این قیمت‌ها نشان دهنده افزایش قیمت چشمگیر این محصولات است و به گفته رئیس هیأت‌مدیره انجمن حبوبات ایران طی روزهای آینده نیز به دلیل تاثیرگذاری عمیق حذف ارز ترجیحی بر بازار و استقبال مردم، همچنان این افزایش قیمت‌ها دور از انتظار نیست.

داوود لپه‌چی – رئیس هیأت‌مدیره انجمن حبوبات ایران با اشاره به شرایط بازار حبوبات اظهار کرد: در مقطع فعلی، هم‌زمان با آغاز ماه مبارک رمضان و شروع عید نوروز، مصرف حبوبات به‌طور طبیعی افزایش پیدا می‌کند. این در حالی است که بازار پیش‌تر نیز نسبت به مشکلات تامین ارز و معوقات هشدار داده بود و اکنون این نگرانی‌ها جدی‌تر شده است.

به گفته وی، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد حبوبات مصرفی کشور تولید داخل و ۳۰ تا ۴۰ درصد وارداتی است. در حال حاضر به‌دلیل قرار داشتن در میانه فصل برداشت، موجودی حبوبات داخلی وضعیت قابل قبولی دارد، اما با نزدیک شدن به پایان فصل، کسری ایجاد خواهد شد که باید از طریق واردات جبران شود. این موضوع منوط به ثبت سفارش و واردات به‌موقع کالا از سوی واردکنندگان است.

رئیس هیات‌مدیره انجمن حبوبات ایران با اشاره به تغییر ناگهانی سازوکار تخصیص ارز توضیح داد: واردکنندگانی که چهار تا شش ماه پیش کالا وارد کرده بودند، بر مبنای ارز ۷۰ هزار تومانی اقدام به ترخیص و فروش کردند، اما پس از حذف تالار یک و انتقال به تالار دو، اکنون برای تامین مجدد کالا باید ارز ۱۳۰ تا ۱۴۰ هزار تومانی پرداخت کنند. این اختلاف، فشار مالی شدیدی ایجاد کرده و برخی واردکنندگان را تا مرز ورشکستگی پیش برده است.

انباشت بدهی و توقف واردات

لپه‌چی افزود: زمانی که واردکننده به تامین‌کننده خارجی بدهکار می‌شود و امکان تسویه ندارد، عملا قادر به واردات مجدد نخواهد بود. همین مسئله باعث شده بسیاری از واردکنندگان فعلا فعالیت خود را متوقف کنند تا وضعیت روشن شود. اگرچه وعده‌هایی برای جبران مابه‌التفاوت ارزی داده شده، اما تاکنون اقدام عملی صورت نگرفته و این موضوع نگرانی‌ها را افزایش داده است.

خشکسالی و آفات؛ فشار مضاعف بر تولید داخلی

وی با اشاره به نقش عوامل اقلیمی گفت: چند سال خشکسالی و آفت‌زدگی محصولات در برخی استان‌های اصلی تولید لوبیا، بر میزان تولید اثر گذاشته است. سال گذشته این عوامل باعث کمبود و افزایش قیمت لوبیا چیتی شد، اما امسال با تولید و واردات به‌موقع، بازار تا حدی متعادل شده است.

رئیس انجمن حبوبات با توضیح تفاوت قیمت فله و بسته‌بندی تصریح کرد: قیمت حبوبات بسته‌بندی‌شده شامل هزینه‌های بوجاری، تمیزکاری، بسته‌بندی، کارگری، حمل‌ونقل و توزیع است. در حالی که حدود ۷۰ درصد مصرف حبوبات در کشور به‌صورت فله و تنها ۳۰ درصد به‌صورت بسته‌بندی است، طبیعی است که کالای بسته‌بندی‌شده قیمت بالاتری نسبت به فله داشته باشد.

لپه‌چی با اشاره به تورم اعلامی بانک مرکزی گفت: حتی محصولات تولید داخل نیز از افزایش نرخ ارز و تورم ۴۰ تا ۵۰ درصدی تأثیر می‌پذیرند. کود، ماشین‌آلات، استهلاک و هزینه‌های زندگی کشاورزان همگی افزایش یافته و این موارد در قیمت تمام‌شده محصول اثرگذار است. با این حال، افزایش قیمت حبوبات نسبت به برخی کالاهای دیگر که رشد صددرصدی داشته‌اند، کمتر بوده است.

اثر تصمیمات ارزی در ماه‌های آینده نمایان می‌شود

وی هشدار داد: با توجه به تغییرات اخیر ارزی، اثر اصلی این تصمیمات در ماه‌های آینده خود را نشان خواهد داد و احتمال افزایش بیشتر قیمت‌ها وجود دارد؛ به‌ویژه در کالاهای اساسی که پیش‌تر با ارز ترجیحی حمایت می‌شدند.

حذف ارز ترجیحی؛ تصمیم شتاب‌زده و پرهزینه

رئیس هیأت‌مدیره انجمن حبوبات ایران  عنوان کرد: حرکت به سمت تک‌نرخی شدن ارز مطالبه همیشگی انجمن بوده، اما این اقدام باید تدریجی و با برنامه‌ریزی انجام می‌شد. حذف ناگهانی ارز ترجیحی و جایگزینی آن با ارزی که همچنان فاصله معناداری با بازار آزاد دارد، تبعات اقتصادی و اجتماعی جدی به همراه خواهد داشت و مستقیما بر سفره مردم اثر می‌گذارد.

لپه‌چی در پایان گفت: دولت حدود یک سال است که بدهی‌های خود به واردکنندگان کالاهای اساسی را پرداخت نکرده و این موضوع انگیزه واردات را به‌شدت کاهش داده است. نخستین اقدام ضروری، تسویه بدهی‌های معوق است؛ در غیر این صورت، کاهش واردات و افزایش قیمت‌ها در ماه‌های آینده اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.