قیمت گوشت و مرغ بالا رفت/ دلیل اصلی چیست؟

ابراهیم حسن‌نژاد – معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی – در نشست خبری تخصصی این وزارتخانه با اشاره به اهمیت بخش پروتئین حیوانی در تأمین امنیت غذایی کشور اظهار کرد: تولیدات بخش دام و طیور نقش اساسی در سبد غذایی خانوار و تأمین نیازهای جامعه دارند و طی سال‌های اخیر، اقدامات مؤثری برای توسعه این بخش انجام شده است. امروز در اغلب محصولات دامی، به‌جز بخشی از گوشت قرمز، کشور به خودکفایی رسیده و حتی بیش از نیاز داخلی تولید انجام می‌شود

حسن‌نژاد با اشاره به وضعیت تولید شیر در کشور گفت: از مجموع حدود ۱۸.۵ میلیون تن محصولات دامی تولیدی، بخش قابل‌توجهی مربوط به شیر است؛ به‌طوری‌که سالانه حدود ۱۳.۸ میلیون تن شیر در کشور تولید می‌شود که نزدیک به ۱۱ میلیون تن آن به صنایع لبنی تحویل داده می‌شود و مابقی در قالب مصرف خوددامدار، صنایع سنتی و توزیع محلی مصرف می‌شود.

به گفته وی، بخش عمده شیر تحویلی به صنعت به فرآورده‌هایی مانند کره، شیرخشک، پنیر، بستنی و سایر محصولات لبنی تبدیل و بخشی از آن صادر می‌شود. ایران از نظر کمیت تولید شیر، رتبه‌های دوم و سوم جهانی را در اختیار دارد و دام‌های پرتولید از نظر کمی و کیفی در کشور پرورش داده می‌شوند.

وی با اشاره به اصلاح نژاد دام‌های شیری اظهار کرد: حدود دو میلیون رأس دام شیری در دامداری‌های صنعتی کشور مستقر هستند و طی دو دهه گذشته اقدامات مؤثری در حوزه اصلاح نژاد انجام شده است. ایران در تولید مواد ژنتیکی از جمله اسپرم و جنین دام توان بالایی دارد، هرچند برای حفظ ارتباط ژنتیکی با دام‌های برتر دنیا، بخشی از این مواد از طریق واردات تأمین می‌شود.

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به صنعت طیور کشور گفت: در بخش مرغ گوشتی و تخم‌گذار، تمامی حلقه‌های تولید از مرغ لاین و اجداد تا جوجه‌ریزی، تولید، بسته‌بندی و صنایع خوراک دام در کشور شکل گرفته و ظرفیت تولید بیش از نیاز داخلی است.

وی افزود: امروز بیش از ۱۰۵ زنجیره تولید در صنعت طیور کشور فعال هستند که اگرچه ممکن است در آینده تعداد آن‌ها کاهش یابد، اما از نظر کمی و کیفی در مسیر رشد و تکامل قرار دارند. استقلال زنجیره‌ها موجب کاهش هزینه‌ها، افزایش بهره‌وری و تقویت رقابت‌پذیری صنعت می‌شود.

تولید و صادرات گوشت مرغ

حسن‌نژاد با بیان اینکه توان تولید سالانه گوشت مرغ کشور بیش از سه میلیون تن است، اظهار کرد: در سال ۱۴۰۳ بیش از سه میلیون تن گوشت مرغ در کشور تولید شد که بخشی از آن صادر شد. برای نخستین‌بار، در سال گذشته و شش‌ماهه نخست امسال، بیش از ۵۰ هزار تن گوشت مرغ صادر شده است.

وی افزود: اگرچه امکان صادرات بیشتر وجود داشت، اما به دلیل استفاده از نهاده‌های یارانه‌ای، محدودیت‌هایی اعمال شد. با تغییر نرخ ارز، ظرفیت توسعه صادرات در آینده افزایش خواهد یافت و امکان رقابت منطقه‌ای برای صنعت طیور کشور فراهم می‌شود.

وضعیت تولید و صادرات تخم‌مرغ

معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به تولید تخم‌مرغ گفت: بیش از ۱۸۰۰ واحد مرغداری تخم‌گذار در کشور فعال هستند و تولید سالانه تخم‌مرغ بیش از ۱.۳۵ میلیون تن است که بالاتر از نیاز داخلی محسوب می‌شود. طی سه سال گذشته، صادرات تخم‌مرغ به‌طور مستمر انجام شده و سال گذشته حدود ۱۴۰ هزار تن صادرات ثبت شد؛ امسال نیز تاکنون نزدیک به ۹۶ هزار تن تخم‌مرغ صادر شده است.

به گفته وی، بیش از ۱۵ زنجیره مستقل در بخش تخم‌گذار فعال هستند که از بهره‌وری بالایی برخوردارند و می‌توانند نیاز کشورهای منطقه را تأمین کنند.

حسن‌نژاد در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به وضعیت تولید گوشت قرمز گفت: تولید سالانه گوشت قرمز در سال گذشته حدود ۹۲۳ هزار تن بوده و پیش‌بینی می‌شود امسال به ۹۴۷ هزار تن برسد. از این میزان، حدود ۴۴۰ هزار تن مربوط به دام سبک و حدود ۵۷۰ هزار تن مربوط به دام سنگین است.

وی افزود: تولید گوشت قرمز اندکی کمتر از نیاز کشور است و این کسری از طریق واردات جبران می‌شود، اما ظرفیت‌های داخلی به‌گونه‌ای است که می‌توان با تأمین سرمایه در گردش و اجرای برنامه هفتم توسعه، به بیش از ۹۰ درصد خودکفایی در این بخش دست یافت.

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت زنبورداری در کشور گفت: سالانه بیش از ۱۷۰ هزار تن عسل در کشور تولید می‌شود و حدود ۸۶ هزار زنبورستان و بیش از ۱۰ میلیون کلنی فعال هستند. با وجود کیفیت مناسب عسل تولیدی، ارتقای بهره‌وری و توسعه آزمایشگاه‌های کنترل کیفی ضروری است.

تأثیر تغییر نرخ ارز و اجرای طرح کارآمدسازی یارانه‌ها

حسن‌نژاد با اشاره به اجرای طرح کارآمدسازی یارانه‌ها اظهار کرد: افزایش قیمت محصولات دامی مانند گوشت، مرغ و تخم‌مرغ، ناشی از تغییر نرخ ارز و افزایش قیمت نهاده‌هاست. این موضوع باید به‌درستی برای مردم تبیین شود، زیرا هزینه تولید برای تولیدکنندگان به‌طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. تولیدکنندگانی که پیش از این با سرمایه در گردش محدود فعالیت می‌کردند، اکنون نیازمند تأمین مالی چندبرابری هستند که این مسئله فشار مضاعفی به واحدهای تولیدی وارد کرده است.

معاون وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به حمایت‌های دولت گفت: تأمین سرمایه در گردش واحدهای تولیدی به‌صورت نقدی برای واحدهای کوچک و اعتباری برای واحدهای بزرگ از طریق بانک‌ها، به‌ویژه بانک کشاورزی، پیش‌بینی و عملیاتی شده است. افزایش ۷۰ همتی سرمایه بانک کشاورزی، توان پرداخت تسهیلات را افزایش داده و پرداخت‌ها آغاز شده است.

وی تأکید کرد: اعتبارسنجی تولیدکنندگان انجام شده و بخشی از تسهیلات پرداخت شده یا در مرحله پرداخت قرار دارد. این اقدامات می‌تواند بخشی از فشار مالی تولیدکنندگان را کاهش دهد.

حسن‌نژاد با اشاره به تفاوت ماهیت تولید در بخش طیور و گوشت قرمز گفت: تولید در صنعت طیور کوتاه‌مدت و قابل تنظیم در دوره‌های ۴۵ روزه است، اما تولید گوشت قرمز نیازمند برنامه‌ریزی سالانه است و امکان تغییرات مقطعی در آن بسیار محدودتر است.

افزایش سهم خوراک آماده در برنامه هفتم توسعه

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به تکالیف برنامه هفتم توسعه اظهار کرد: بر اساس این برنامه، تا پایان دوره اجرای برنامه باید حداقل ۵۰ درصد از خوراک مصرفی دام و طیور به‌صورت خوراک آماده تأمین شود. با توجه به روند فعلی، اجرای طرح کارآمدسازی و تغییر نرخ ارز، پیش‌بینی می‌شود میزان استفاده از خوراک آماده نه‌تنها به این هدف برسد، بلکه فراتر از آن نیز محقق شود.

وی افزود: در قانون بهره‌وری نیز استفاده از خوراک آماده توصیه شده است، اما باید توجه داشت که در بخش دامپروری، نهاده خام به‌صورت مستقیم مصرف نمی‌شود و ذرت، کنجاله و سایر نهاده‌ها همواره پس از تبدیل به خوراک مورد استفاده قرار می‌گیرند. تفاوت اصلی در این است که این خوراک‌ها یا در داخل واحدهای دامداری تولید می‌شوند یا در کارخانه‌های خوراک دام خارج از مالکیت دامدار.

حسن‌نژاد ادامه داد: در صنعت طیور، حدود ۳۰ درصد تولید کشور در قالب زنجیره‌ها انجام می‌شود و کارخانه‌های خوراک دام یکی از حلقه‌های اصلی این زنجیره‌ها هستند. در زنجیره‌های تولید شیر، تخم‌مرغ و طیور گوشتی نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. بسیاری از واحدهای دامداری قدیمی کشور نیز دارای کارخانه خوراک دام هستند، هرچند این واحدها از نظر فناوری با استانداردهای امروز فاصله دارند.

وی تصریح کرد: در واحدهای گاو شیری، به دلیل تنوع دام شامل گوساله، تلیسه، دام آبستن و دام شیری، امکان تأمین کامل خوراک از خارج از واحد وجود ندارد و به همین دلیل، تولید خوراک در داخل واحد انجام می‌شود. با این حال، این به معنای مصرف نهاده خام نیست، بلکه خوراک کامل در همان واحدها تولید می‌شود.

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی گفت: در حال حاضر بیش از هزار کارخانه خوراک دام در کشور فعال است که حدود ۲۰۰ واحد از آن‌ها دارای فناوری پیشرفته هستند. این کارخانه‌ها با استفاده از فناوری‌هایی مانند پلت‌سازی، افزایش قابلیت هضم خوراک و اختلاط دقیق ریزمغذی‌ها، خوراکی با کیفیت بالا تولید می‌کنند.

وی تأکید کرد: سیاست معاونت امور دام بر افزایش استفاده از ظرفیت این کارخانه‌ها است و توسعه مصرف خوراک آماده یکی از محورهای اصلی برنامه‌های این معاونت محسوب می‌شود. با تغییر نرخ ارز، استفاده از فناوری خوراک دام از نظر اقتصادی نیز توجیه‌پذیرتر خواهد شد.

حسن‌نژاد با اشاره به ظرفیت صادراتی این صنعت گفت: برخی کارخانه‌های خوراک دام کشور از فناوری و کیفیت لازم برای صادرات برخوردارند و هم‌اکنون نیز صادرات محدودی در این حوزه انجام می‌شود. در گذشته به دلیل محدودیت‌های ارزی و کمبود نهاده، امکان توسعه صادرات وجود نداشت، اما در صورت آزادسازی کامل واردات نهاده‌ها و تأمین بدون محدودیت مواد اولیه، صادرات خوراک دام می‌تواند گسترش یابد.

تأثیر تغییر نرخ ارز بر مصرف و تولید

وی افزود: تغییر نرخ نهاده‌ها موجب افزایش قیمت محصولات پروتئینی و در نتیجه کاهش مقطعی مصرف شد که این موضوع قابل پیش‌بینی بود. با این حال، انتقال یارانه به حساب مصرف‌کنندگان باعث شد خرید قابل توجهی انجام شود و بازار در مدت کوتاهی به تعادل برسد.

معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی درباره وضعیت جوجه‌ریزی توضیح داد: در دی‌ماه حدود ۱۴۴ میلیون قطعه جوجه‌ریزی انجام شد که عددی مناسب و متناسب با نیاز کشور است. کاهش مقطعی قیمت جوجه ناشی از لغو برخی رزروها و مازاد عرضه بود، اما با ورود شرکت‌های دولتی، اجرای تولید قراردادی و هماهنگی با تولیدکنندگان، بازار مجدداً به تعادل رسید.

وی تأکید کرد: پیش‌بینی ما این است که با توجه به جوجه‌ریزی انجام‌شده، تولید مرغ در ماه‌های آینده به‌طور کامل پاسخگوی نیاز بازار خواهد بود و کمبودی در شب عید و ماه مبارک رمضان وجود نخواهد داشت.

حسن‌نژاد در ادامه به موضوع مرغ سایز اشاره کرد و گفت: حرکت به سمت تولید مرغ با وزن و سن بهینه، یکی از سیاست‌های جدی معاونت امور دام است. وزن و سن مناسب کشتار بسته به سویه‌های مختلف متفاوت است و نمی‌توان یک عدد ثابت برای همه سویه‌ها تعیین کرد.

وی در پایان افزود: مؤسسه تحقیقات علوم دامی کشور برای هر سویه، سن و وزن بهینه کشتار را مشخص کرده و دستورالعمل‌های لازم به واحدهای تولیدی ابلاغ شده است. اجرای این سیاست در کنار اصلاح جیره‌های غذایی و توسعه بسته‌بندی و قطعه‌بندی، می‌تواند به بهبود کیفیت، کاهش هزینه تولید و افزایش قابلیت صادرات کمک کند.