ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور چقدر می‌شود؟

ایران با داشتن ۳۰۰ روز آفتابی و تونل‌های قوی باد، ظرفیت‌های بالقوه‌ای برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر دارد. با این حال، استفاده از این ظرفیت‌ها تاکنون به دلیل وابستگی به منابع ارزان‌قیمت نفت و گاز محدود بوده است.

به عبارتی در کشور ما نیز با توجه به موقعیت ژئوپلیتیکی، گستردگی اقلیم و تمرکز شبکه برق، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر از سطح یک ضرورت محیط‌زیستی فراتر رفته و به راهبردی برای حفظ امنیت ملی تبدیل شده است؛ یکی از مهم‌ترین مزایای نیروگاه‌های تجدیدپذیر، کاهش وابستگی به شبکه‌های انتقال بلندمدت و سوخت فسیلی است؛ موضوعی که امکان تداوم تأمین برق برای مراکز حیاتی مانند بیمارستان‌ها، مراکز امدادی و نهادهای حساس را حتی در شرایط بحران فراهم می‌ کند.

نیروگاه‌های تجدیدپذیر با ساختار غیرمتمرکز، پراکندگی جغرافیایی و قابلیت ادغام در سامانه‌های کوچک‌مقیاس محلی، سطحی از انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری را فراهم می‌کنند که در برابر اختلالاتی مانند قطع خطوط انتقال، بلایای طبیعی یا حملات سایبری، امنیت انرژی را تضمین می‌کند.

در حال حاضر در بیش از ۶۰۰ ساختگاه پروژه نصب نیروگاه های تجدیدپذیر در کشور فعال است که تا پایان شهریور ماه ۱۴۰۵ به بهره‌برداری می‌رسند.

اهمیت تجدیدپذیرها صرفاً در کاهش انتشار یا ملاحظات زیست‌محیطی خلاصه نمی‌شود، بلکه مستقیماً با منطق امنیت انرژی پیوند خورده است. انرژی‌های خورشیدی و بادی به دلیل ماهیت بومی، پراکنده و غیرمتمرکز خود می‌توانند وابستگی به چند منبع یا زیرساخت محدود را کاهش دهند و انعطاف‌پذیری نظام انرژی را افزایش دهند. این ویژگی، به‌ویژه در شرایطی که شبکه‌ها با اوج مصرف یا اختلالات ناگهانی مواجه می‌شوند، اهمیت مضاعف پیدا می‌کند؛ از منظر اقتصادی نیز انرژی‌های تجدیدپذیر به کاهش ریسک‌های قیمتی کمک می‌کنند.

از ابتدای دولت چهاردهم تا ابتدای آذر سال جاری، ظرفیت منصوبه نیروگاه‌های تجدید پذیر و پاک از میزان ۱۲۳۰ مگاوات به ۳۱۶۵ مگاوات رسیده که رشد ۱۵۷ درصدی را نشان می دهد؛ افزایش تولید برق از منابع تجدیدپذیر در سال جاری، حاصل بهره‌برداری از ظرفیت‌های جدید نیروگاهی و رشد تدریجی سهم انرژی‌های پاک در شبکه برق کشور است؛ روندی که می‌تواند نقش موثری در کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی و ارتقای پایداری تامین برق ایفا کند.

براساس اعلام رسمی در حال حاضر در بیش از ۶۰۰ ساختگاه پروژه نصب نیروگاه های تجدیدپذیر در کشور فعال است که تا پایان شهریور ماه ۱۴۰۵ به بهره‌برداری می‌رسند.

محسن طرزطلب، رئیس سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) اخیرا اعلام کرده، طبق برنامه ریزی انجام شده،قرار است تا دهه فجر امسال ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور به ۵۰۰۰ مگاوات برسد و همچنین تا پایان تابستان سال بعد، این عدد به ۱۱ هزار مگاوات افزایش یابد.

به تأکید مسئولان با تحقق ظرفیت ۱۱ هزار مگاواتی تجدیدپذیر تا پایان تابستان سال آینده، معادل دو درصد از کل مصرف گاز کشور کاهش می یابد و حدود هفت درصد از مجموع سوخت مصرفی برای تولید برق شامل گاز و فرآورده‌های نفتی کاهش پیدا می‌کند که این کاهش، با وجود ابعاد بزرگ مصرف، رقم قابل توجهی محسوب می‌شود و تحقق آن نیازمند اقدامات دشوار و برنامه‌ریزی دقیق است.

نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌توانند در زمان پیک مصرف تابستان بخشی از کمبود تولید برق را جبران کنند.

هر واحد انرژی تجدیدپذیر که به ظرفیت کشور افزوده می‌شود، از مصرف گاز، آب و انتشار دی‌اکسیدکربن به عنوان مهم‌ترین گاز گلخانه‌ای جلوگیری می‌کند؛ به ازای هر ۱۰ مگاوات انرژی تجدیدپذیر، حدود ۵۶ میلیون متر مکعب گاز طبیعی صرفه‌جویی می‌شود. کل مصرف گاز کشور حدود ۲۵۰ میلیارد متر مکعب است و مصرف گاز یا سوخت معادل برای تولید برق نیز بیش از ۹۰ میلیارد متر مکعب در سال برآورد می‌شود.

از سوی دیگر نیروگاه‌های تجدیدپذیر می‌توانند در زمان پیک مصرف تابستان بخشی از کمبود تولید برق را جبران کنند؛ همچنین در زمستان، تولید برق از منابع تجدیدپذیر موجب کاهش مصرف گاز در نیروگاه‌ها می‌شود و به این ترتیب ناترازی گاز در این فصل نیز کاهش خواهد یافت؛ به این ترتیب، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند همزمان به کاهش محدودیت تولید برق در تابستان و بهبود وضعیت تأمین گاز در زمستان کمک کند.

کارشناسان تأکید دارند نقش انرژی‌های تجدیدپذیر در امنیت انرژی را باید در چارچوب افزایش تاب‌آوری فهم کرد؛ تجدیدپذیرها قرار نیست جایگزین فوری منابع فسیلی شوند، بلکه به‌عنوان لایه‌ای مکمل و راهبردی، توان کشورها را برای مدیریت عدم‌قطعیت‌ها، شوک‌های اقلیمی و تحولات بازار افزایش می‌دهند. در دنیایی که امنیت انرژی دیگر فقط مسئله تولید نیست، بلکه مسئله سازگاری، تنوع و آینده‌نگری است، انرژی‌های تجدیدپذیر به بخشی جدایی‌ناپذیر از تعریف جدید امنیت انرژی تبدیل شده‌اند.