گرانی علوفه و افت تولید؛ سرنوشت لبنیات چه می‌شود؟

در ماه‌هایی که بازار محصولات اساسی کشور شاهد نوسان‌های پیاپی است، شیر خام به‌عنوان قلب تپنده زنجیره تأمین لبنیات، در مرکز یکی از مهم‌ترین تحولات اقتصادی قرار گرفته است. افزایش بی‌سابقه قیمت‌ها، کاهش تولید ناشی از شیوع بیماری‌های دامی، جهش هزینه علوفه و محدودیت‌های صادرات، همگی دست به دست هم داده‌اند تا این محصول استراتژیک بیش از گذشته برای دامداران، صنایع لبنی و البته مردم، به کالایی چالش‌برانگیز بدل شود. گفت و گوی پیش‌رو روایتی است از واقعیت‌های پنهان و آشکار بازار شیر خام؛ واقعیت‌هایی که مستقیماً بر سفره خانوار ایرانی و آینده صنعت لبنیات کشور سایه می‌اندازند.

محمد فربد – سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی ایران – در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تحولات اخیر بازار شیر خام، از رشد قابل‌توجه قیمت این محصول در دو ماه گذشته خبر داد و اظهار کرد: شیر خام دارای قیمت تضمینی است؛ به این معنا که اگر صنایع لبنی شیر را به نرخ مصوب خریداری نکنند، دولت موظف است آن را با قیمت تعیین‌شده خریداری کند. در واقع قیمت مصوب همان قیمت تضمینی محسوب می‌شود که هر ساله اعمال می‌شود.

به گفته وی، در ماه‌های مهر و آبان امسال، نرخ شیر خام وارد مسیر افزایشی شده و قیمت آن از ۲۳ هزار تومان در ابتدای خرداد به ۳۵ هزار تومان در دامداری‌ها رسیده است. این رقم با احتساب کرایه حمل تا ۳۶ هزار تومان نیز افزایش یافته است.

رشد ۵۲ درصدی قیمت شیر خام

سخنگوی انجمن صنایع لبنی با اشاره به محاسبات انجام‌شده اظهار کرد: افزایش قیمت از ۲۳ هزار تومان به ۳۵ هزار تومان، به معنای رشد حدود ۵۲ درصدی نرخ شیر خام است.

وی افزود: با توجه به اینکه حدود ۶۰ درصد هزینه تولید محصولات لبنی وابسته به قیمت شیر خام است، این افزایش ۵۲ درصدی باعث می‌شود حدود ۳۰ درصد بر قیمت تمام‌شده محصولات اثر بگذارد.

کاهش تولید شیر خام در پی شیوع تب برفکی

فربد یکی از دلایل مهم افزایش قیمت‌ها را کاهش تولید شیر خام عنوان کرد و گفت: شیوع تب برفکی در دامداری‌ها موجب کاهش تولید شده است. بر اساس گزارش‌های دریافتی از دامداران، این بیماری به‌طور متوسط حدود ۱۰ درصد از تولید شیر کشور را کاهش داده است. البته شدت درگیری در نقاط مختلف متفاوت بوده و برخی مناطق کاهش بیشتری را تجربه کرده‌اند.

افزایش هزینه علوفه و محدودیت‌های صادرات شیر خشک

سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی ایران به نقش افزایش قیمت علوفه و سیاست‌های ارزی در رشد بهای تمام‌شده محصولات لبنی اشاره کرد و با بیان اینکه یکی از مشکلات اصلی دامداران در ماه‌های اخیر، عدم تأمین علوفه از طریق سامانه بازارگاه بوده است، گفت: به‌دلیل کمبود عرضه در بازارگاه، دامداران ناچار شدند علوفه مورد نیاز خود را از بازار آزاد تهیه کنند و همین مسئله باعث شد قیمت علوفه در سطح بازار حداقل دو برابر شود.

وی افزود: افزایش قیمت علوفه نه تنها بر تولید شیر خام، بلکه بر بخش‌های دیگر نظیر پرورش مرغ و تولید تخم‌مرغ نیز اثر گذاشته است. در دام‌های سنگین نیز خوراک‌هایی همچون ذرت، سویا و جو بخش عمده‌ای از جیره غذایی را تشکیل می‌دهند و در کنار آن، علوفه‌های خشبی مانند کاه و یونجه که از داخل تأمین می‌شود، با افزایش قیمت مواجه شده‌اند.

تأثیر صادرات شیر خشک بر بازار داخلی

سخنگوی انجمن صنایع لبنی در ادامه با اشاره به افزایش صادرات شیر خشک گفت: در ماه‌های اخیر بخشی از شیر خام کشور برای تولید و صادرات شیر خشک مصرف شده و به همین دلیل، وزارت جهاد کشاورزی برای کنترل بازار داخلی، محدودیت‌هایی را اعمال کرده است؛ از جمله اینکه تنها واحدهای تولیدکننده مجاز به صادرات شیر خشک باشند و برخی کارت‌های بازرگانی موردی از شبکه صادرات حذف شده‌اند. این تصمیم‌ها با هدف کاهش فشار تقاضا بر بازار داخلی شیر خام و کنترل قیمت‌ها اتخاذ شده است.

کاهش قدرت خرید مردم و تأثیر آن بر صنعت لبنیات

وی در بخش دیگری از سخنانش به کاهش توان خرید خانوارها اشاره کرد و گفت: با توجه به اینکه بیشتر خانوارهای ایرانی دارای درآمد ثابت هستند و حقوق آن‌ها معمولاً سالی یک بار افزایش می‌یابد، افزایش قیمت‌ها موجب ایجاد ناترازی میان درآمد و هزینه شده است. این وضعیت منجر به کاهش مصرف لبنیات در جامعه می‌شود.

به گفته وی، این موضوع نه تنها از منظر اقتصادی، بلکه از نظر سلامت عمومی جامعه نیز نگران‌کننده است، زیرا کاهش مصرف لبنیات می‌تواند به بروز مشکلاتی مانند پوکی استخوان و کمبود جذب ریزمغذی‌ها بینجامد.

افزایش هزینه‌های تولید در صنایع لبنی

فربد توضیح داد: با کاهش تقاضا، تولید کارخانه‌های لبنی نیز کاهش پیدا می‌کند، اما هزینه‌هایی مانند دستمزد کارکنان ثابت می‌ماند. در نتیجه، سرانه هزینه تولید یا سربار تولید افزایش می‌یابد و فشار مضاعفی بر واحدهای صنعتی وارد می‌کند.

کاهش تخصیص ارز و تأثیر آن بر نهاده‌های دامی

وی با اشاره به وضعیت ارزی کشور گفت: در سال جاری، تخصیص ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برای واردات کالاهای اساسی از جمله علوفه، کاهش یافته است. بر اساس اطلاعات موجود، حدود سه میلیارد دلار کمتر از سال گذشته به این بخش اختصاص یافته که همین موضوع باعث افزایش قیمت نهاده‌های دامی و فشار بیشتر بر تولیدکنندگان شده است.

ابهام در بازبینی قیمت تضمینی شیر خام

سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی ایران، موضوع برگزاری جلسه کارگروه تنظیم بازار و موضع وزارت جهاد کشاورزی درباره بازبینی قیمت شیر خام مورد بررسی قرار داد و گفت: آنچه تا این لحظه اطلاع داریم این است که وزارت جهاد کشاورزی هنوز وارد موضوع بازبینی قیمت تضمینی شیر خام نشده است. این‌که چه عواملی باعث شده قیمت شیر خام مجدداً مورد بررسی قرار نگیرد، برای ما روشن نیست و طبیعتاً تصمیم‌گیری در سطح وزارتخانه انجام می‌شود.

وی در پایان با تاکید بر اینکه هنوز جلسه‌ای برای تعیین دوباره قیمت در دستور کار قرار نگرفته تصریح کرد: در نهایت، ما معتقدیم دولت باید وقت خود را صرف بهبود پارامترهای کلان اقتصادی کند؛ چرا که اصلاح این متغیرها خود به خود موجب بهبود وضعیت بازار، صنعت و قدرت خرید مردم خواهد شد.