ارز مشترک بریکس دلار را به چالش می‌کشد؟

این اسکناس به جاه‌طلبی‌های روزافزون بریکس پلاس – گروهی از اقتصادهای نوظهور متشکل از برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی – برای توسعه جایگزین‌هایی برای سیستم مالی جهانی موجود اشاره داشت.

خود اسکناس که با پرچم‌های ملی و متن چند زبانه احاطه شده بود، با توجه به روبل، رئال، روپیه، رنمینبی و راند برزیل، R۵ نامگذاری شد که اعضای اصلی این بلوک را به رسمیت می‌شناخت.

اکنون، اقداماتی برای تبدیل این نمادگرایی به امری ملموس‌تر در حال انجام است. در دسامبر، گمانه‌زنی‌ها در مورد برنامه‌هایی برای یک ارز که به عنوان «یونیت» (UNIT) شناخته می‌شود و سیستم پرداخت جدید بریکس پلاس، افزایش یافت.

«یونیت» که توسط سیستم بین‌المللی ذخیره و دارایی‌های سرمایه‌گذاری طراحی شده است، توسط یک سبد ذخیره ثابت متشکل از ۴۰ درصد طلا (از نظر وزن) و ۶۰ درصد ارزهای بریکس پلاس پشتیبانی می‌شود. «یونیت» از طریق یک پلتفرم دیجیتال با استفاده از فناوری شفاف بلاکچین ارائه خواهد شد. این ترکیب یک دارایی پایدار با مجموعه‌ای از ارزهای متنوع، آسیب‌پذیری در برابر نوسانات مالی و هدف قرار دادن ارزهای واحد توسط دلالان را کاهش می‌دهد و همزمان، اعتماد بین کاربران «یونیت» را ایجاد می‌کند.

وزن رو به رشد بریکس پلاس

تحولات مذکور به دلیل مقیاس و نفوذ گروه بریکس پلاس قابل توجه است. این بلوک که در سپتامبر ۲۰۰۶ توسط برزیل، روسیه، هند و چین (بریک اصلی) تشکیل شد، اولین اجلاس سالانه خود را در ژوئن ۲۰۰۹ برگزار کرد. آفریقای جنوبی در دسامبر ۲۰۱۰ به آن پیوست و بریکس را ایجاد کرد. در سال ۲۰۲۴، مصر، اتیوپی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی عضو شدند و اندونزی در سال ۲۰۲۵ به آن پیوست و از این رو برچسب بریکس پلاس به آن داده شده است.

این کشورها به اتفاق هم، حدود ۳۶ درصد از خاک جهان و ۴۸.۵ درصد از جمعیت آن را تشکیل می‌دهند. تقریبا ۲۰ کشور دیگر یا رسما برای عضویت درخواست داده‌اند یا به عنوان کشورهای شریک برای شرکت در آن دعوت شده‌اند. عامل این گسترش، تمایل جمعی برای یک سیستم بین‌المللی چندقطبی است که بر کنترل غرب متمرکز نباشد. و ثروت ترکیبی این بلوک قابل توجه است و ۳۹ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی (PPP)، ۷۸.۲ درصد از تولید زغال سنگ جهانی، ۳۶ درصد از تولید گاز طبیعی و ۷۲ درصد از ذخایر معدنی خاکی کمیاب را در خود جای داده است.

تهدیدی جدید برای دلار قدرتمند آمریکا؟

واحد پول «یونیت» توسط هیچ کشور یا بانک مرکزی مستقر در یک کشور کنترل نخواهد شد و همچنین به عنوان یک ارز روزمره عمل نخواهد کرد.

به گفته وینس لانچی، اقتصاددان و مفسر مالی، قرار است این ارز یک ابزار تسویه حساب با پشتوانه سبد و وثیقه‌ای باشد که به طور خاص برای تجارت عمده فروشی و فرامرزی در یک دنیای مالی چند قطبی در نظر گرفته شده است.

منطق استراتژیک این است که وابستگی تجاری جمعی این گروه به دلار آمریکا، یورو یا ین را کاهش دهد. به طور خاص، با حذف نیاز به تبدیل ارزهای محلی به و از دلار آمریکا، هزینه‌های مبادله را کاهش می‌دهد. همچنین می‌تواند وابستگی متقابل اقتصادی و مالی بین اعضای بریکس پلاس را افزایش دهد و به طور بالقوه امواج شوک اقتصادی از سوی آمریکا و غرب را در صورت رکود اقتصادی – مانند آنچه ممکن است در صورت ترکیدن حباب فعلی هوش مصنوعی رخ دهد – کاهش دهد.

اگر «یونیت» به یک ارز تجاری تثبیت‌ شده تبدیل شود، می‌تواند نقش دلار آمریکا را به عنوان ارز ذخیره غالب جهان به چالش بکشد. به نوبه خود، این امر می‌تواند سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار خزانه‌داری ایالات متحده و سایر دارایی‌های دلاری را کاهش دهد.

کشورهای بیشتری به ویژه از کشورهای جنوب جهان، وسوسه می‌شوند که برای استفاده از این سیستم پرداخت جایگزین، به بریکس پلاس بپیوندند.

همانطور که یک اقتصاددان سابق کاخ سفید اظهار کرد: این مانند یک اتحادیه جدید از ناراضیان نوظهور خواهد بود که در مقیاس تولید ناخالص داخلی، وزن آنها نه تنها از سلطه حاکم آمریکا، بلکه از وزن کل گروه G۷ نیز پیشی می‌گیرد.

محدودیت‌ها، خطرات و سوالات بی‌پاسخ

ایالات متحده مطمئنا آسیب‌ناپذیر نیست. شاخص دلار آمریکا که عملکرد دلار را در برابر سبدی از ارزهای دیگر اندازه‌گیری می‌کند، حدود هشت درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافت.

در سال ۲۰۲۴، کشورهای بریکس پلاس حدود ۶۱۴۳ تن طلا در اختیار داشتند، در حالی که آمریکا ۸۱۳۴ تن طلا داشت. چین و هند بین سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴، مجموعا ۵۷۲.۵ تن دیگر طلا خریداری کردند.

بر اساس گزارش آسیا تایمز، با این حال، موفقیت واحد پولی مشترک «یونیت»، به ایجاد یک چارچوب حاکمیتی معتبر توسط کشورهای عضو بریکس پلاس بستگی دارد که به وضوح قوانین و رویه‌های حاکم بر استفاده از آن را تعیین کند. پیشرفت‌هایی در این زمینه حاصل شده است. کار بر روی یک سیستم پرداخت مشترک موسوم به BRICS Pay در حال انجام است، در حالی که بانک توسعه جدید بریکس پلاس می‌تواند به طور بالقوه «یونیت» صادر کند.