کاهش ذخایر راهبردی آمریکا، اهرم فشار واشنگتن علیه ایران را تضعیف کرده است

احسان جنابی در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی  در تحلیل تحولات بازار نفت و پیامدهای کاهش تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز اظهار داشت: در پی افزایش تنش‌ها میان آمریکا، رژیم صهیونیستی و ایران، محدودیت‌هایی برای تردد نفتکش‌ها در تنگه هرمز اعمال شد و به‌دنبال آن، کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی، به‌ویژه آمریکا، برداشت از ذخایر راهبردی خود را آغاز کردند.

وی افزود: در چارچوب طرحی مشترک، قرار بود کشورهای عضو آژانس بخشی از ذخایر خود را برای خنثی‌سازی آثار اختلال در تردد از تنگه هرمز آزاد کنند، اما این اقدام که با هدف جبران اختلال در عرضه نفت انجام شد، نه‌ فقط نتوانست ثبات پایدار را به بازار انرژی بازگرداند، بلکه آسیب‌پذیری راهبردی آمریکا را نیز آشکار کرد.

جنابی ادامه داد: کاهش ذخایر نفت آمریکا به یکی از عوامل تعیین‌کننده در معادلات قدرت و گفت‌وگوهای احتمالی میان ایران و آمریکا تبدیل شده است؛ این روند، توان نظامی و اقتصادی واشنگتن برای تداوم رویارویی با ایران را تا حدودی کاهش داده و فشار فزاینده‌ای بر دولت آمریکا، به‌ویژه دونالد ترامپ، برای یافتن راهی جهت خروج از بحران وارد کرده است.

این تحلیلگر انرژی با بیان اینکه شرایط کنونی می‌تواند برای ایران یک فرصت راهبردی ایجاد کند، گفت: ایران می‌تواند با استفاده از وضعیت شکننده طرف آمریکایی، در کوتاه‌مدت از طریق گفت‌وگو و مذاکرات برد-برد، از تحمیل هزینه‌های بیشتر جلوگیری کند. با این حال، تداوم این شرایط به نحوه مدیریت بحران و سرعت عملیاتی شدن مسیرهای جایگزین برای انتقال نفت بستگی دارد.

وی توضیح داد: آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس، پس از مشاهده اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، به‌دنبال راه‌هایی برای دور زدن این مسیر و کاهش وابستگی به آن هستند. اگر خطوط لوله و مسیرهای جایگزین به‌طور کامل عملیاتی شود، اثرگذاری کاهش ذخایر راهبردی بر معادلات بازار و قدرت چانه‌زنی ایران کاهش خواهد یافت.

تداوم روند نزولی ذخایر نفت آمریکا

جنابی با اشاره به وضعیت ذخایر نفت آمریکا یادآور شد: در پی برداشت‌های بی‌سابقه، ذخایر راهبردی این کشور به پایین‌ترین سطح خود طی حدود چهار دهه اخیر رسیده و برآوردها از باقی‌ماندن حدود ۳۰۰ میلیون بشکه حکایت دارد. ادامه این روند می‌تواند در بلندمدت امنیت انرژی آمریکا را با چالش مواجه کند.

وی خاطر نشان کرد: بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، حجم ذخایر راهبردی این کشور در ۱۰ ژوئیه حدود ۳۱۶ میلیون بشکه، در ۱۷ ژوئیه حدود ۳۱۱ میلیون بشکه و در ۲۴ ژوئیه حدود ۳۰۷ میلیون بشکه بوده است. این ارقام نشان‌دهنده تداوم روند نزولی ذخایر است.

به گفته این تحلیلگر، از آغاز درگیری با ایران در اواخر فوریه تا ۱۷ ژوئیه، بیش از ۱۰۴ میلیون بشکه از ذخایر راهبردی آمریکا آزاد شده است؛ اقدامی که در چارچوب تعهد کشورهای عضو برای آزادسازی جمعی حدود ۴۰۰ میلیون بشکه انجام شده است.

جنابی هشدار داد: در صورت ادامه برنامه آزادسازی، احتمال دارد حجم ذخایر آمریکا از حدود ۳۰۷ میلیون بشکه به نزدیک ۲۴۳ میلیون بشکه کاهش یابد. رسیدن ذخایر به چنین سطحی، توانایی واشنگتن برای مهار قیمت نفت از طریق برداشت اضطراری را محدود خواهد کرد و این کشور در بحران‌های احتمالی آینده، ابزار کمتری برای مدیریت بازار در اختیار خواهد داشت.

کاهش ذخایر آمریکا نشانه ای از محدودیت های راهبرد فشار حداکثری است

این تحلیلگر بین‌المللی نفت و انرژی با بیان اینکه کاهش ذخایر راهبردی آمریکا نشانه‌ای از محدودیت‌های راهبرد فشار حداکثری است، گفت: هر تهدید تازه از سوی آمریکا می‌تواند به تشدید تنش، افزایش قیمت نفت و فشار بیشتر بر ذخایر راهبردی منجر شود. از این رو، دولت آمریکا، رئیس‌جمهوری و حتی کنگره این کشور در تصمیم‌گیری درباره ادامه تقابل یا حرکت به سمت کاهش تنش با دشواری مواجه شده‌اند.

وی ادامه داد: اگر واشنگتن از اعمال فشار بیشتر خودداری کند، احتمال تداوم اختلال در تنگه هرمز وجود دارد و اگر تهدیدهای تازه‌ای مطرح کند، واکنش بازار می‌تواند به افزایش قیمت نفت و تشدید بی‌ثباتی منجر شود.

جنابی خاطرنشان کرد: برخلاف آمریکا که تولیدکننده نفت است، کشورهایی مانند چین، ژاپن و کره‌جنوبی که وابستگی بیشتری به واردات دارند، از اختلال در عرضه نفت آسیب بیشتری دیده‌اند. برداشت از ذخایر راهبردی برای آمریکا نیز یک دوگانگی ایجاد کرده است؛ زیرا در صورت برداشت، سطح ذخایر کاهش می‌یابد و در صورت خودداری از برداشت، بازار در کوتاه‌مدت و میان‌مدت با کمبود و افزایش قیمت مواجه می‌شود.

این تحلیلگر گفت: بر اساس آخرین گزارش‌های آژانس بین‌المللی انرژی، کشورهای عضو این نهاد در مجموع بیش از ۱۲ میلیارد بشکه ذخیره اضطراری و عمومی نفت خام در اختیار دارند و حدود ۶ میلیارد بشکه نیز در بخش صنعت نگهداری می‌شود.

وی اضافه کرد: برخی کشورهای اروپای شمالی مانند هلند، دانمارک و فنلاند از ذخایری برخوردارند که می‌تواند نیاز مصرفی آنها را برای بیش از ۳۰۰ روز تامین کند؛ بنابراین سطح آسیب‌پذیری آنها در برابر اختلال عرضه پایین‌تر است.

جنابی درباره چین توضیح داد: چین عضو آژانس بین‌المللی انرژی نیست، اما به دلیل مصرف بالای نفت در بخش صنعت، از بزرگ‌ترین ذخیره‌کنندگان نفت جهان به شمار می‌رود. برآوردها درباره حجم ذخایر راهبردی چین متفاوت است و ارقام بین ۹۵۰ میلیون تا یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون بشکه اعلام شده است. برخی برآوردها نشان می‌دهد این ذخایر می‌تواند نیاز چین را برای حدود ۶ ماه پوشش دهد.

وی اذعان داشت: ژاپن نیز به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان نفت، حدود ۴۰۰ میلیون بشکه ذخیره در اختیار دارد و با احتیاط در حال مدیریت این منابع است تا در صورت کاهش تنش‌ها، بازار به وضعیت عادی بازگردد.

کاهش برداشت در ژوئیه و تلاش چین برای ذخیره‌سازی

جنابی با اشاره به تحولات بازار نفت در ژوئیه ۲۰۲۶ گفت: بیشتر گزارش‌های منتشرشده از کاهش سطح ذخایر نفت در جهان حکایت دارند. برداشت نفت از ذخایر کشورهای عضو آژانس در این ماه حدود ۲۶ میلیون بشکه بوده که نسبت به ماه‌های قبل کاهش نشان می‌دهد.

وی افزود: در همین دوره، چین با توجه به ثبات نسبی ایجادشده در بازار، روند خرید و پرکردن ذخایر خود را سرعت بخشید. برخی گزارش‌ها از افزوده‌شدن روزانه حدود ۲۱ هزار بشکه به ذخایر چین حکایت دارد؛ اقدامی که نشان می‌دهد پکن در تلاش است امنیت انرژی خود را در برابر بحران‌های احتمالی تقویت کند.

این تحلیلگر انرژی گفت: مجموع ذخایر جهانی در پایان ماه مه حدود ۷.۹ میلیارد بشکه اعلام شده که پایین‌ترین سطح از آوریل ۲۰۲۵ به‌شمار می‌رود. این رقم در همان ماه حدود ۶۹ میلیون بشکه کاهش یافته و علت اصلی آن نیز اختلال در عرضه نفت از منطقه خلیج فارس و ادامه روند مصرف بوده است.

کاهش تنش، تنها راه بازگشت ثبات به بازار

جنابی با بیان اینکه کاهش تنش در تنگه هرمز بلافاصله بر بازار نفت اثر می‌گذارد، گفت: هر زمان نشانه‌هایی از کاهش تنش یا عبور انتخابی چند نفتکش از تنگه هرمز مشاهده شده، قیمت نفت یا ثابت مانده یا اندکی کاهش یافته است. در مقابل، هرگاه چشم‌انداز توافق و مذاکرات تضعیف شده، فشار بر قیمت‌ها و ذخایر راهبردی افزایش یافته است.

وی تاکید کرد: بازار نفت به اظهارنظرها و بیانیه‌های مقام‌های ایران و آمریکا به‌شدت واکنش نشان می‌دهد و تصمیم درباره افزایش یا کاهش برداشت از ذخایر راهبردی نیز تحت تاثیر تحولات سیاسی و درگیری‌های لفظی ۲ طرف قرار دارد.

این تحلیلگر توضیح داد: کاهش بی‌سابقه ذخایر نفت در ژوئیه و نزدیک‌شدن آن به سطوح هشدار، شکنندگی راهبرد آمریکا برای کنترل بازار را آشکار کرده است. تجربه اخیر نشان می‌دهد راه‌حل پایدار برای بازگشت ثبات به بازار نفت، بازگشایی امن و پایدار مسیرهای انتقال و حل سیاسی بحران است و اتکا به برداشت مستمر از ذخایر راهبردی راهگشا نیست.

زنگ خطر دور زدن تنگه هرمز

جنابی تاکید کرد: برای ایران ضروری است مراجع ذی‌ربط و سیاست‌گذاران در حوزه‌های اقتصادی، نظامی و سیاست خارجی، تحرکات کشورهای منطقه برای دور زدن تنگه هرمز و ایجاد مسیرهای جایگزین صادرات نفت، از جمله احداث خطوط لوله، با دقت رصد کنند.

وی افزود: عملیاتی‌شدن طرح‌های جایگزین می‌تواند برای ایران زنگ خطر باشد؛ زیرا در صورت بهره‌برداری کامل از این خطوط و مسیرها، وابستگی کشورهای منطقه به تنگه هرمز کاهش می‌یابد و بخشی از اهمیت راهبردی این گذرگاه در معادلات انرژی تضعیف خواهد شد.

این تحلیلگر بین‌المللی نفت و انرژی خاطرنشان کرد: آمریکا در شرایط کنونی به‌دنبال یافتن راهی برای خروج از بحران است. تا زمانی که خطوط لوله و مسیرهای جایگزین نتوانسته‌اند نقش تنگه هرمز را به‌طور کامل ایفا کنند و اهمیت راهبردی آن همچنان پابرجاست، ایران باید از موقعیت موجود با دقت و هوشمندی استفاده کند و در چارچوب سیاست‌های کلان خارجی، تصمیم مقتضی را اتخاذ کند.