مذاکرات ترمیم دستمزد چه زمانی کلید می‌خورد؟/ سبد معیشت از دل بازار واقعی بیرون بیاید

بهروز بهنیا، فعال حوزه کار و رئیس کانون کارگران مخابرات، با اشاره به زمان مناسب برگزاری مذاکرات مربوط به افزایش مزایا و ترمیم دستمزد کارگران در نیمه دوم سال، اظهار کرد: این مذاکرات باید نیمه دوم مرداد تا نیمه اول شهریور برگزار شود؛ چرا که  در این بازه زمانی، هم تورم شش‌ماهه نخست سال مشخص شده و هم میزان واقعی افت قدرت خرید کارگران قابل ارزیابی است. اگر مذاکرات پیش از این زمان برگزار شود، معمولا داده‌ها ناقص است و اگر پس از آن انجام شود، هرچند اطلاعات کامل‌تر خواهد بود و تصمیم‌گیری بهتری صورت می‌گیرد، اما اثرگذاری آن بر بودجه سال بعد از دست می‌رود؛ چراکه فرآیند اجرا به آبان و آذر می‌رسد و در آن مقطع، مذاکرات دستمزدی سال آینده باید آغاز شده باشد. بنابراین، به نظر من این بازه زمانی بهترین زمان برای انجام مذاکرات است.

اگر قرار باشد سبد معیشت شفاف باشد، باید از دل بازار واقعی استخراج شود، نه اینکه پشت میز و بر اساس تصمیمات اداری تعیین شود. ماده ۴۱ قانون کار دو معیار برای تعیین حداقل دستمزد بیان می‌کند؛ یکی نرخ تورم و دیگری هزینه معیشت یک خانوار کارگری.وی درباره ضرورت شفافیت در محاسبه سبد معیشت و تعیین دستمزد بر اساس واقعیت‌های بازار نیز گفت: اگر قرار باشد سبد معیشت شفاف باشد، باید از دل بازار واقعی استخراج شود، نه اینکه پشت میز و بر اساس تصمیمات اداری تعیین شود. ماده ۴۱ قانون کار دو معیار برای تعیین حداقل دستمزد بیان می‌کند؛ یکی نرخ تورم و دیگری هزینه معیشت یک خانوار کارگری. هرچه روش محاسبه سبد معیشت شفاف‌تر و قابل راستی‌آزمایی باشد، امکان بررسی اینکه تصمیم نهایی تا چه اندازه با معیارهای قانونی منطبق است نیز بیشتر خواهد شد.

رئیس کانون کارگران مخابرات ادامه داد: در این زمینه چند اصل باید همواره رعایت شود. نخست، قیمت‌گذاری میدانی از فروشگاه‌ها، بازارها و مراکز خریدی که کارگران معمولا از آنها خرید می‌کنند. یعنی منابع قیمت‌گذاری باید به‌طور شفاف اعلام شود و مشخص باشد قیمت‌ها بر اساس چه مراجعی به دست آمده‌اند، نه اینکه صرفا ارقامی اعلام شود، بلکه روشن باشد قیمت واقعی در بازار و جامعه چه میزان است. اصل دیگر، شفاف بودن فرمول محاسبه سبد معیشت است؛ به این معنا که مشخص شود هر رقم از چه محلی به دست آمده و بر اساس چه جمع‌بندی‌ای محاسبه شده است و صرفا عددسازی نباشد. معمولا اعداد و ارقامی اعلام می‌شود، اما فرمول محاسبه آن مشخص نیست. اگر این فرمول اعلام شود، کارشناسان، تشکل‌های کارگری و حتی خود کارگران می‌توانند عدد نهایی را صحت‌سنجی و بررسی کنند که آیا واقعا بر اساس این فرمول، رقم اعلام‌شده واقعی است یا خیر.

بهنیا همچنین با تاکید بر اهمیت هزینه مسکن در سبد معیشت کارگران گفت: محاسبه واقعی سهم مسکن در زندگی کارگری نیز بسیار اثرگذار است؛ زیرا امروز بخش عمده هزینه‌های زندگی کارگران را مسکن تشکیل می‌دهد، اما هیچ‌گاه این سهم به‌صورت واقعی اعلام نمی‌شود. اگر سهم مسکن به‌طور دقیق محاسبه و اعلام شود، می‌تواند یکی از معیارهای مهم شفاف‌سازی سبد معیشت باشد.

وی در خصوص بازنگری در مزایای کارگران و تاثیرات آن ، یادآورشد: در این محاسبات، قشر کارگری و نمایندگان کارگران معمولا کمترین قدرت را دارند و تاکنون نیز این موضوع هیچ‌گاه به تغییرات بنیادین منجر نشده است؛ زیرا اگر قرار باشد اثر بنیادی داشته باشد، باید مزد پایه افزایش یابد و در عمل تاکنون چنین اتفاقی را ندیده‌ایم. معمولا افزایش‌ها به موارد جزئی‌تری مانند حق مسکن یا بن خواربار محدود می‌شود. برای مثال، در سال ۱۳۹۹ حق مسکن از ۱۰۰ هزار تومان به ۳۰۰ هزار تومان افزایش یافت، اما در سایر سال‌ها چنین اتفاقی رخ نداده است.

رئیس کانون کارگران مخابرات بیان کرد: اگر اراده واقعی برای ایجاد اثری ماندگار وجود داشته باشد، باید مزد پایه افزایش یابد که تاکنون چنین اتفاقی رخ نداده است. البته امسال نمایندگان کارگری و به‌طور کلی سه تشکل کارگری اراده جدی برای افزایش مزد پایه دارند. اگر مزد پایه افزایش پیدا کند، اثر آن در سال آینده و درصد افزایش دستمزد سال‌های بعد نیز ماندگار خواهد بود و حتی اگر تنها یک‌بار افزایش یابد، تا پایان دوران اشتغال کارگر تأثیر خود را حفظ می‌کند؛ اما سایر اقلام، متأسفانه تأثیر چندانی در زندگی کارگران ندارند.