پیش‌نیازهای توسعه صنایع پیشرفته در کشور کدامند؟

در شرایطی که صنعت کشور با چالش‌هایی همچون ناترازی انرژی، محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و ضرورت افزایش بهره‌وری مواجه است، توسعه فناوری‌های پیشرفته و حرکت به سمت هوشمندسازی باید به یکی از مهم‌ترین راهبردهای سیاست‌گذاران صنعتی تبدیل شود که در این میان، هم بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و هم مواردی از جمله توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و استفاده از ابزارهای نوین مدیریت داده و هوش مصنوعی به عنوان راهکارهایی برای افزایش تاب‌آوری اقتصادی و ارتقای توان رقابتی صنایع کشور یک اصل اساسی و اجتناب ناپذیر است.

از سوی دیگر؛ اجرای پروژه‌های مربوط به حوزه صنایع پیشرفته در بخش‌هایی مانند تجهیزات پزشکی، صنایع هوایی، میکروالکترونیک و معدن، در کنار توسعه زیرساخت‌های فناورانه و تربیت نیروی انسانی متخصص، زمینه را برای شکل‌گیری یک اکوسیستم صنعتی نوآور و دانش‌محور فراهم می‌کند؛ رویکردی که هدف نهایی آن باید افزایش ارزش افزوده تولیدات داخلی، توسعه صادرات محصولات فناورانه و حرکت به سوی صنعت هوشمند و مبتنی بر داده باشد.

در این راستا؛ محسن دارابی – معاون توسعه صنایع پیشرفته سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، گفت: بی شک در عصر حاضر، یکی از مهم‌ترین موضوعات در حوزه توسعه اکوسیستم بومی نوآوری، تامین انرژی پایدار از طریق توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه نیروگاه‌های خورشیدی است که نمودی از حرکت به عصر جدید انرژی و رویکردهای جدید صنعتی است.

وی افزود: بر اساس آمار وزارت نیرو، کشور در زمان اوج مصرف با حدود ۲۵ هزار مگاوات کسری برق مواجه است که بخشی از آن از طریق مدیریت تقاضا و اعمال محدودیت بر بخش صنعت جبران می‌شود که ازاین‌رو، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر به‌عنوان راهکاری اساسی برای کاهش آسیب‌های ناشی از ناترازی انرژی در بخش صنعت باید مورد توجه قرار بگیرد.

این معاون توسعه صنایع پیشرفته ایدور ادامه داد: علاوه بر این، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در مدیریت مصرف انرژی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد که با استفاده از راهکارهای فناورانه می‌توان بین ۱۵ تا ۲۰ درصد از مصرف انرژی را کاهش داد و این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌ها، موجب افزایش بهره‌وری و استفاده بهینه از منابع خواهد شد.

دارابی تصریح کرد: موضوع دیگری که در چارچوب مزیت‌های نسبی کشور مورد توجه قرار دارد، توسعه مدل‌های نوین کسب‌وکار و سرمایه‌گذاری در حوزه ذخیره‌سازی انرژی است که با استفاده از دارایی‌ها و ظرفیت‌های موجود و همچنین جذب سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، برنامه‌هایی را برای توسعه سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی دنبال می‌کنیم و با توجه به الزام نیروگاه‌های بزرگ و صنایع عمده نظیر فولاد و سیمان به استفاده از ذخیره‌سازهای انرژی، این حوزه از اهمیت راهبردی برای کشور، برخوردار است.

وی گفت: در کنار توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی انرژی، موضوع نگهداری و افزایش بهره‌وری نیروگاه‌های خورشیدی نیز اهمیت دارد. برای مثال؛ شست‌وشو و پاک‌سازی پنل‌های خورشیدی تاثیر مستقیمی بر عملکرد و راندمان این نیروگاه‌ها دارد که به همین منظور، همکاری با شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در این حوزه نیز در دستور کار قرار دارد تا بهره وری انرژی برای صنایع، بهتر مدیریت شود.

معاون توسعه صنایع پیشرفته سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران افزود: در حوزه هوشمندسازی و هوش مصنوعی نیز، برنامه‌های گسترده‌ای دنبال می‌شود که یکی از مهم‌ترین اقدامات، ایجاد مرکز آموزش و توسعه هوش مصنوعی است که هدف آن، توسعه زیرساخت‌های لازم برای بهره‌گیری از فناوری‌های هوش مصنوعی در صنعت است.

دارابی خاطرنشان کرد: یکی دیگر از محورهای اساسی در این حوزه، حکمرانی داده است. صنایع کشور به‌صورت مستمر حجم عظیمی از داده‌ها را در بخش‌های مختلف از جمله معدن، تولید، زنجیره تامین، لجستیک، بازار و مصرف تولید می‌کنند. با این حال، این داده‌ها پراکنده بوده و امکان بهره‌برداری موثر از آن‌ها محدود است و باید یک اکوسیستم هوشمند صنعتی مبتنی بر داده در کشور محقق شود.

وی گفت: در این چارچوب، داده‌های موجود ابتدا تجمیع، استانداردسازی و پاک‌سازی می‌شوند. در مرحله بعد، زیرساختی امن برای نگهداری و دسترسی به داده‌ها ایجاد خواهد شد و در نهایت، با تحلیل داده‌ها و تبدیل آن‌ها به اطلاعات ارزش‌آفرین، امکان تصمیم‌گیری دقیق‌تر برای مدیران و سیاست‌گذاران فراهم می‌شود.

معاون توسعه صنایع پیشرفته ایدور خاطرنشان کرد: برای مثال، استان یزد به دلیل جایگاه ویژه خود در بخش صنعت و معدن، یکی از مناطق مهم برای اجرای پروژه‌های مرتبط با هوشمندسازی محسوب می‌شود که اجرای پروژه‌های مرتبط با معادن، صنایع کاشی و سرامیک و همچنین پایش مصرف انرژی آن از جمله اقدامات انجام‌شده در این استان است. بنابراین پروژه‌های صنعتی باید بر اساس مزیت‌های نسبی استان‌های مختلف اجرا شوند.

دارابی در پایان اظهار کرد: در بخش معدن نیز استفاده از فناوری‌های نوین و هوشمندسازی از اولویت‌های اصلی است. بر این اساس به‌کارگیری سامانه‌های هوشمند در معادن زیرزمینی و روباز، استفاده از حسگرهای پیشرفته برای پایش شرایط محیطی و کنترل ایمنی و همچنین بهره‌گیری از فناوری‌های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده می‌تواند نقش مهمی در کاهش حوادث، افزایش ایمنی کارکنان و بهبود بهره‌وری عملیات معدنی ایفا کند که این فناوری‌ها امکان پایش لحظه‌ای شرایط و مدیریت سریع مخاطرات را فراهم کرده و از بروز خسارات انسانی و مالی جلوگیری خواهند کرد.