توسعه زیست‌بوم‌های دولت دیجیتال و ثبت ۴۶ میلیارد تراکنش در مرکز ملی تبادل اطلاعات

سازمان فناوری اطلاعات ایران در سال ۱۴۰۴ مأموریت‌های متعددی بر عهده داشته که دامنه آن‌ها از شناسایی و ارزیابی متقاضیان اپراتور هوش مصنوعی تا اجرای طرح زیست‌بوم‌های دیجیتال دولت گسترده است.این سازمان بر اساس اسناد بالادستی چون برنامه هفتم پیشرفت، وظایف متعددی بر دوش دارد که در این گزارش برخی از این موارد مرور شده است.

توسعه زیست‌بوم‌های دولت دیجیتال

طراحی و اجرای زیست‌بوم‌های دولت دیجیتال یکی از محوری‌ترین این مأموریت‌ها است که در قالب طرح تحول دیجیتال در دولت و حاکمیت از تابستان سال جاری به موجب ابلاغ ریاست جمهوری به وزارت ارتباطات در دستور کار قرار گرفت. سازمان فناوری اطلاعات مکلف است مجموعه‌ای از پلتفرم‌ها و سکوهای دیجیتال را توسعه دهد که زیرساخت‌های لازم برای ارائه خدمات دیجیتال به شهروندان را فراهم کند. یکی از مهم‌ترین این پلتفرم‌ها، به نام «ایران‌پاس» که به‌عنوان سکوی برای ارائه خدمات پایه‌ای نظیر هویت دیجیتال، امضای دیجیتال و سایر خدمات زیرساختی ضروری طراحی شده است. این پلتفرم، بستری برای زیست‌بوم‌های مختلف کشور فراهم می‌کند تا سامانه‌هایی یکپارچه برای ارائه خدمات عمومی دولتی به شهروندان ایجاد شود.

تاکنون حداقل ۱۵ زیست‌بوم مختلف شناسایی شده‌اند که در فاز اول، زیست‌بوم‌های هفتگانه شامل انرژی، سلامت، زمین و اراضی، مالی و مالیاتی، تجارت فرامرزی، زنجیره تأمین، و لجستیک در اولویت قرار گرفتند.

بر همین اساس، فاز اول پروژه‌های تدوین RFP برای زیست‌بوم‌های هفتگانه به پایان رسیده و بلافاصله فاز دوم آن آغاز و با پیگیری‌های مستمر تا کنون پیشرفت ۷۰ درصدی داشته است.

۷۹.۴ میلیون کاربر پنجره واحد دولت هوشمند

طبق قانون برنامه هفتم پیشرفت دستگاه‌های اجرایی مکلف به هوشمندسازی سالانه ۲۰ درصدی خدمات خود شده‌اند و در این مسیر پنجره واحد دولت هوشمند در راستای تحقق این هدف، طراحی و ایجاد شده است.

تا انتهای اسفند ماه سال جاری تعداد کاربران پنجره واحد دولت هوشمند به ۷۹.۴ میلیون نفر رسیده است که این رقم در ابتدای دولت چهاردهم ۵۱.۳ میلیون نفر بوده و رشدی ۵۴.۷۷ درصدی را نشان می‌دهد.

وضعیت خدمات الکترونیکی دستگاه‌های اجرایی نیز تا کنون به ۷۳۵۳ مورد رسیده که نسبت به ابتدای دولت رشدی ۳۵.۸ درصدی داشته و فرایند هوشمندسازی آن‌ها با صعود ۶۰ درصدی همراه بوده است. تعداد خدمات هوشمند متصل نیز از ۷۹۴ مورد فراتر رفته که ۲۲.۷۴ درصد از کل خدمات دولت را به خود اختصاص می‌دهد.

۲.۷ میلیون استعلام بر بستر پنجره واحد مدیریت زمین

سامانه پنجره واحد زمین را می‌توان از دیگر اقدامات مهم سازمان فناوری اطلاعات برشمرد که در سال‌های اخیر فعالیت آن نه تنها موجب کاهش جدی زمین‌خواری شده بلکه پیگیری درخواست متقاضیان در این سامانه با کاهش زمانی از ۹۰ روز به ۲۲ روز همراه بوده است.

بر این اساس از میان ۱.۹ میلیون درخواست ثبت شده در این سامانه ۱.۸ میلیون درخواست پاسخ داده شده و ۲.۷ میلیون استعلام نیز صورت گرفته که تمام این موارد در قیاس با زمان آغاز به کار دولت رشدی بالغ بر ۶۰ درصد را به ثبت رسانده‌اند.

همچنین با فعالیت این سامانه شاهد کاهش ۳.۱ همتی هزینه‌های ثبت درخواست متقاضیان بوده‌ایم و تعداد مراجعات حضوری به دستگاه‌ها ۶.۳ میلیون بار کمتر شده است. فعالیت این سامانه موجب شده تخلفات این حوزه با جدیت رصد شود به گونه‌ای که بیش از ۳۵ هزار و ۲۲۶ مورد تخلف ارجاع شده که این رقم رشدی ۷۰ درصدی نسبت به ابتدای دولت داشته است.

نقشه و داده‌های مکانی

از طرف دیگر یکی دیگر از مولفه‌های اساسی این سامانه، پلتفرم داده و خدمات مکانی است که نسخه آزمونه (پایلوت) اولیه آن در اسفندماه به بهره‌برداری رسید تا در ادامه اقداماتی که در سالیان اخیر صورت پذیرفته، موضوع کلیدی داده‌های مکانی را در کشور مرتفع سازد.

رشد روزافزون کاربران پیام‌رسان‌های داخلی

طبق گزارش‌های آماری، تا ۲۶ اسفند سال ۱۴۰۴ تعداد کاربران فعال ماهانه روبیکا (۵۵.۵ میلیون)، ایتا (۴۰.۴ میلیون) و بله (۲۸.۷ میلیون) بوده که در این میان روبیکا رشدی ۲۲.۵ درصدی، ایتا افزایش ۳۰.۴ درصدی و بله رشد ۱۵۹.۱ درصدی تعداد کاربران فعال ماهانه را به ثبت رسانده‌اند.

از منظر تعداد کاربران فعال روزانه نیز روبیکا به تعداد ۴۷.۹۴ میلیون نفر رسیده که این رقم در قیاس با ابتدای دولت رشدی ۶۰.۷ درصدی داشته است. تعداد کاربران فعال روزانه ایتا ۲۷.۱۴ میلیون نفر است که رشدی ۵۵.۶ درصدی را نشان می‌دهد. تعداد کاربران روزانه بله نیز ۱۶.۱۹ میلیون نفر بوده که حاکی از رشدی ۲۷۳ درصدی است.

این در حالی است که در دولت چهاردهم اقدامات حمایتی مناسبی جهت رشد و توسعه پیام‌رسان‌های اجتماعی داخلی در دستورکار وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بوده است که می‌توان به تدوین سند برنامه عملیاتی توسعه آن‌ها، اخذ مصوبه هیئت وزیران مبنی بر رشد و گسترش ارائه خدمات دستگاه‌های اجرایی بر بستر پیام‌رسان‌ها، بازتعریف و بهینه‌سازی زیرساخت قاصدک با هدف متمرکزسازی رویکردها و اقدامات فنی اشاره کرد.

عملکرد سالانه مرکز ملی تبادل اطلاعات NIX

مرکز ملی تبادل اطلاعات را می‌توان از دیگر بازوهای اجرایی سازمان فناوری اطلاعات ایران دانست که تعداد تراکنش‌های صورت گرفته بر این بستر از ۴۶ میلیارد فراتر رفته که حاکی از رشد ۸۰ درصدی نسبت به زمان آغاز به کار دولت چهاردهم است.

تعداد دستگاه‌های سرویس‌گیرنده NIX با رشدی ۱۲.۷۱ درصدی به ۱۲۶۷ مورد رسیده و تعداد دستگاه‌های سرویس‌دهنده با رشدی ۳۵ درصدی از ۲۲۳ مورد عبور کرده است.

تعداد سرویس‌های ارائه شده در این مرکز نیز با رشدی ۴۵.۲۷ درصدی به بیش از ۵۱۷۸ مورد رسیده است.

درگاه ملی مجوزهای کسب‌وکار

اطلاعات مستند گویای آن است که تا اسفند ماه سال ۱۴۰۴ بالغ بر ۱۲ میلیون و ۱۵۶ هزار درخواست در این سامانه به ثبت رسیده در حالی که این عدد در زمان آغاز به کار دولت کمتر از ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار مورد بوده است. این آمار شامل درخواست‌های ثبت شده در دوره جنگ رمضان نیز می‌شود.

تعداد مجوزهای صادر شده نیز به ۹.۲ میلیون مورد رسیده که این رقم در آغاز فعالیت دولت حدود ۴.۷ میلیون بوده است. همچنین در این مدت یک میلیون و ۱۷۲ هزار مجوز توسط این درگاه صادر شده و بیش از ۲۶۵ هزار درخواست در این سامانه در دست بررسی قرار دارد.

مضاف بر این تا اسفند ماه سال جاری بیش از سه میلیون و ۳۵۴ هزار مجوز توسط دستگاه تخصصی صادر شده که این رقم در شهریور ماه سال ۱۴۰۳ معادل یک میلیون و ۸۳۸ هزار مورد بوده است.

تعداد مجوزهای صادرشده با شناسه یکتا نیز تا ۲۷ اسفند ماه سال ۱۴۰۴ معادل ۴.۵ میلیون مورد اعلام شده است و در حال حاضر درگاه ملی مجوزهای کسب‌وکار بیش از ۴۸۰۰ نوع مجوز مختلف را به صورت تماماً الکترونیک پوشش می‌دهد.

مدیریت هوشمند رفع ناترازی انرژی کشور

با توجه به لزوم مدیریت صحیح مصرف انرژی در کشور و رفع بحران ناترازی، سازمان فناوری اطلاعات ایران با همکاری دستگاه‌های متولی انرژی در سه حوزه آب، برق و گاز و همچنین شرکت ملی پست اقدام به ایجاد پروفایل ملی انرژی جهت پایش، تحلیل و مدیریت ناترازی مصرف انرژی در سطوح خانه، بلوک و استان با عنوان داشبورد وضعیت انرژی کشور کرده است. در این خصوص دو شهر کاشان و هفشجان به صورت پایلوت مشخص شدند. این داشبورد علاوه بر شناسایی مشترکین در سراسر کشور و امکان تفکیک آن‌ها به انواع پرمصرف، کم‌مصرف، صنعتی و خانگی، به تقاطع‌گیری اطلاعات میان مشترکان پرداخته است که نتیجه آن تطبیق موفقیت‌آمیز ۹۶ درصدی با مبنا قرار دادن کدپستی در سه حوزه گاز، آب و برق است.

داشبورد وضعیت آموزش عالی کشور

یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام شده در راستای بند «ج» ماده ۱۰۷ برنامه هفتم پیشرفت، طراحی و پیاده‌سازی داشبورد وضعیت آموزش عالی کشور با همکاری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و سایر معاونت‌های آن حوزه بوده است که با هدف پایش، تحلیل و ارائه شاخص‌هایی مانند وضعیت دانشگاه‌ها، دانشجویان، اعضای هیئت علمی و کارکنان به تفکیک شاخص‌های مختلف اجرا شده است.

پروژه مدیریت مصرف انرژی در صنایع (EMS)

پیگیری و عقد تفاهم‌نامه با مراکز مدیریت صنعت کشور از جمله ایدرو و ایمیدرو جهت اجرای پایلوت مدیریت مصرف انرژی از دیگر اقدامات بوده است. اجرای این طرح در صنایعی مانند فولاد، آلومینیوم، سنگ‌آهن و سایر بخش‌ها آغاز شده و شرکت‌های توانمند به‌عنوان طرف همکاری معرفی شده‌اند.

سامانه مصرف انرژی ساختمان‌های دولتی (BEMS)

در راستای اجرای پایلوت مدیریت مصرف ساختمان‌های دولتی، پروژه BEMS با همکاری شرکت مخابرات ایران در پردیس وزارت ارتباطات آغاز شده و در گام نخست، هوشمندسازی زیرساخت برق در دستور کار قرار گرفته است. همچنین ایجاد زیرساخت ارتباطی امن مبتنی بر فیبر نوری برای اتصال ساختمان‌ها به مرکز داده سازمان در حال پیگیری است.

هوش مصنوعی و فراخوان‌های تخصصی

در حوزه هوش مصنوعی، اقدامات متعددی از جمله تقسیم کار ملی و برگزاری جلسات تخصصی با ذینفعان انجام شده و فراخوان‌هایی برای شناسایی اپراتورها و آزمایشگاه‌های مرتبط منتشر شده است که درخواست‌های دریافتی در حال بررسی است.

مدل مرجع داده (DRM) و داده‌های باز

در حوزه حکمرانی داده، تدوین متدولوژی استخراج مدل مرجع داده، تهیه شناسنامه برای داده‌های مستر دولت، راه‌اندازی ابزار شناسایی داده‌های مستر و آغاز احصای این داده‌ها از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در دستور کار قرار گرفته است. همچنین مکاتبه با تمامی دستگاه‌های اجرایی برای معرفی نمایندگان مربوطه انجام شده است.

از سوی دیگر، طراحی و پیاده‌سازی سکوی ملی داده‌های باز کشور نیز به‌عنوان یکی از زیرساخت‌های کلیدی دولت هوشمند در چارچوب نقشه راه حکمرانی داده‌مبنا در دستور کار قرار گرفته تا بستری یکپارچه برای جمع‌آوری، استانداردسازی، انتشار و بهره‌برداری از داده‌های باز فراهم شود.

ایجاد موتور جستجوی تخصصی خدمات

با توجه به ضرورت تداوم خدمت‌رسانی در شرایط خاص و نیاز کاربران به دسترسی سریع به خدمات، سامانه iran.ir طراحی و پیاده‌سازی شده است. این سامانه با دسته‌بندی‌های متنوعی از جمله خدمات دولت، دستگاه‌های اجرایی، بانک و بازار، خدمات فناورانه، بیمه و سلامت، سفر و سرگرمی، شبکه اجتماعی، دانشگاه، آموزش، خبرگزاری و رسانه فعالیت می‌کند.

بر اساس آمارهای ثبت‌شده، این سامانه روزانه حدود ۲۰۰ هزار بازدید داشته و در اسفند ماه سال جاری بیش از ۸ میلیون و ۷۰۰ هزار بازدید را ثبت کرده است.

مخزن ملی منابع متن‌باز

در راستای کاهش وابستگی و هزینه‌های دسترسی توسعه‌دهندگان، سامانه مخزن ملی منابع متن‌باز برای جستجوی بسته‌های نرم‌افزاری متن‌باز در حوزه‌های مختلف از جمله توزیع‌های لینوکسی و زبان‌های برنامه‌نویسی راه‌اندازی شده است.

میزان تعامل با این مخزن در بازه‌های زمانی قطعی اینترنت بین‌الملل افزایش قابل توجهی داشته به‌گونه‌ای که در مقاطعی رشد ۱۰۰ تا ۸۰۰ درصدی ثبت شده و در اسفند ماه سال جاری تعداد درخواست‌ها به بیش از ۵۰۰ هزار مورد رسیده است.

آزمایشگاه ارزیابی سیستم‌عامل‌های متن‌باز تلفن همراه

در حوزه ارزیابی سیستم‌عامل‌های تلفن همراه، اقدامات لازم برای شناسایی و صدور مجوز فعالیت آزمایشگاه‌های مرجع و عامل انجام شده و تعامل با تولیدکنندگان گوشی تلفن همراه برای ارزیابی سیستم‌عامل محصولات در دستور کار قرار گرفته است.

همچنین رایزنی‌هایی با وزارت صنعت، معدن و تجارت و مرکز ملی فضای مجازی برای ارائه طرح‌های تشویقی به تولیدکنندگان بومی انجام شده است.

توسعه خدمات بومی در شبکه ملی اطلاعات

در راستای توسعه خدمات بومی و تقویت استقلال زیرساختی، ارائه خدمات BaaS و MBaaS در دستور کار قرار گرفته و زیرساخت‌های لازم برای ارائه خدمات پایه به توسعه‌دهندگان فراهم شده است.

در حال حاضر چهار خدمت ارسال اعلان، تحلیل، پیام درون‌برنامه‌ای و احراز هویت پیاده‌سازی شده و در حال بهره‌برداری است تا در آینده سایر خدمات نیز به‌صورت یکپارچه ارائه شود.