زیان اقتصاد جهانی از جنگ آمریکا علیه ایران

اقتصاددانان در طول سال گذشته، تاثیر جنگ‌های تجاری دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده را مدل‌سازی کرده‌اند اما اکنون، در حال ارزیابی تبعات اقتصادی تجاوز نظامی آمریکا به ایران هستند.

بلومبرگ گزارش داد فوری‌ترین تاثیر تشدید جنگ در خاورمیانه از طریق واکنش بازار است، زیرا سرمایه‌گذاران به سمت پناهگاه‌های امن مانند طلا فرار می‌کنند، در حالی که سهام سقوط می‌کند. این امر اقتصادهای کوچک‌تر به ویژه آنهایی که ذخایر ارزی کمی دارند را آسیب‌پذیر می‌کند.

مکانیسم اصلی انتقال تاثیر جنگ به اقتصاد جهانی از طریق نفت است. قیمت نفت برنت در ابتدای معاملات روز دوشنبه بازار آسیا، تا ۱۳ درصد افزایش یافت و به بالای ۸۲ دلار در هر بشکه رسید که بالاترین قیمت از ژانویه ۲۰۲۵ بود.

زیاد داوود و دینا اسفندیاری از بلومبرگ اکونومیکس در گزارشی قبل از شروع معاملات نفت در آسیا نوشتند: ایران حدود ۵ درصد از نفت جهان را تامین می‌کند و قطع کامل این عرضه، قیمت را حدود ۲۰ درصد افزایش می‌دهد. علاوه بر این، حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت از طریق تنگه هرمز عبور می‌کند و اگر این تنگه بسته شود، قیمت‌ها می‌تواند تا ۱۰۸ دلار در هر بشکه افزایش یابد.

به گفته این تحلیلگران، در صورت تداوم این وضعیت، قیمت‌های بالای نفت به واردکنندگان بزرگ از جمله چین، اروپا و هند آسیب خواهد رساند، در حالی که صادرکنندگانی مانند روسیه، کانادا و نروژ از این افزایش قیمت‌ها بهره‌مند خواهند شد. در مورد آمریکا، مصرف‌کنندگان با کاهش درآمدها به دلیل افزایش هزینه‌های سوخت، ضرر خواهند کرد.

البته، بسیاری از اتفاقات به آنچه طی روزها، هفته‌ها و ماه‌های آینده رخ خواهد داد، بستگی دارد.

برای اقتصاد جهانی که درگیر اعمال تعرفه‌های ترامپ و افزایش عدم قطعیت در مورد تاثیر هوش مصنوعی بر بازارهای کار است، افزایش اخیر تنش‌ها در خاورمیانه، عدم قطعیت بیشتری را به همراه دارد. هرج و مرج مسافرتی در سراسر منطقه و فراتر از آن گسترش یافته است، در حالی که بزرگترین شرکت‌های حمل و نقل کانتینری جهان مجبور شدند مسیر کشتی‌ها را تغییر دهند تا از خلیج فارس اجتناب کنند.

شین الیور، اقتصاددان ارشد شرکت AMP Ltd، احتمال ۶۰ درصدی را به یک جنگ محدود نسبت می‌دهد. سناریوی دیگر شامل یک رویارویی طولانی‌تر و دو برابر شدن احتمالی قیمت نفت به حدود ۱۵۰ دلار در هر بشکه خواهد بود. الیور در یادداشتی به مشتریان نوشت: «نمونه‌های کمی از تغییر رژیم موفق از مداخلات ایالات متحده در دهه‌های اخیر وجود دارد.»

به گفته تحلیلگران شرکت «تی دی سکیوریتیز» از جمله ریچ کلی، در صورت اختلال در عرضه نفت ایران، پالایشگاه‌های چینی تحت تاثیر قرار خواهند گرفت، زیرا آنها حدود ۹۹ درصد از صادرات ایران، معادل حدود ۱۳ درصد از واردات نفت خام چین از راه دریا در سال ۲۰۲۵ را وارد می‌کنند.

بر اساس گزارش بلومبرگ، اگر آشفتگی گسترده‌تر بازار ادامه یابد، ممکن است کشورهایی که ضربه‌گیرهای کمتری دارند، آسیب‌پذیر شوند. تحلیلگران سیتی‌گروپ می‌گویند کشورهایی با ذخایر ارزی کم، مانند آرژانتین، سریلانکا، پاکستان و ترکیه، با خطرات فزاینده خروج ناگهانی سرمایه و کاهش ارزش پول مواجه هستند.