آمادگی برای عرضه و تنظیم بازار محصولات اساسی در آستانه ماه رمضان

محمدرضا طلایی- مدیرعامل سازمان تعاون روستایی ایران – در نشست خبری امروز به مناسبت دهه فجر با تشریح جایگاه تعاون در اقتصاد کشور اظهار کرد: سهم بخش تعاون از اقتصاد ایران در حال حاضر حدود ۷.۸ درصد است؛ این در حالی است که در گذشته، به‌ویژه در حوزه توزیع و تأمین نهاده‌ها، سهم تعاون به بیش از ۳۰ درصد می‌رسید.

وی با اشاره به تغییرات جمعیتی و کاهش جمعیت روستایی از دهه ۸۰، این موضوع را یکی از عوامل افت جایگاه تعاونی‌های روستایی و کشاورزی دانست و افزود: امروز سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی به‌طور جدی بر تقویت تشکل‌ها متمرکز شده و طی ۱۷ تا ۱۸ ماه فعالیت دولت چهاردهم، اتفاقات کم‌نظیری در حوزه تعاونی‌های کشاورزی رقم خورده است.

طلایی با بیان اینکه حدود ۶۵ درصد اراضی کشاورزی کشور در قالب تشکل‌ها مدیریت می‌شود، گفت: نزدیک به پنج میلیون بهره‌بردار عضو تعاونی‌های کشاورزی هستند و هر منبع یا درآمدی که برای این تشکل‌ها ایجاد شود، مستقیماً به خود بخش کشاورزی بازمی‌گردد؛ موضوعی که موجب اعتماد بالای کشاورزان به این ساختار شده است.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی، توسعه تعاونی‌های تخصصی از جمله تعاونی‌های تولید، سهامی زراعی و به‌ویژه تعاونی‌های آب‌بران را از اقدامات مهم این سازمان برشمرد و تصریح کرد: در دولت چهاردهم بیش از ۳۸ تعاونی آب‌بران تشکیل شده و حدود ۳۵ تا ۴۰ درصد تعاونی‌های تولید در فرآیند اصلاح و یکپارچه‌سازی اراضی کشاورزی مشارکت داشته‌اند.

وی با اشاره به اجرای طرح‌های انتقال آب، آبیاری تحت فشار و لوله‌گذاری، گفت: حداقل دو میلیون هکتار از اراضی کشاورزی تحت پوشش این اقدامات قرار گرفته و این برنامه‌ها نقش مهمی در بهینه‌سازی مصرف آب و افزایش بهره‌وری داشته‌اند. همچنین توسعه کشت قراردادی، یکجاکِشتی و ورود تعاونی‌ها به حوزه گلخانه‌ای از دیگر برنامه‌های اجراشده است.

طلایی در پاسخ به پرسشی درباره تامین کالاهای اساسی در آستانه ماه مبارک رمضان و شب عید، با تأکید بر سیاست «از مزرعه تا سفره» اظهار کرد: با دستور وزیر جهاد کشاورزی، عرضه مستقیم کالا در قالب روستا بازارها در دستور کار قرار گرفت و تا پایان دولت، ایجاد ۳ هزار روستا بازار هدف‌گذاری شده است. تاکنون بیش از ۴۸۵ روستا بازار با برند «تروکا» به بهره‌برداری رسیده و تا ۲۲ بهمن تعداد آن‌ها به ۵۰۰ واحد خواهد رسید. این بازارها با متراژهای متنوع و متناسب با شرایط منطقه‌ای ایجاد شده‌اند و نقش مؤثری در کاهش قیمت‌ها و حذف واسطه‌ها داشته‌اند.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی با اشاره به ذخیره‌سازی میوه شب عید گفت: امسال میزان ذخیره‌سازی سیب، پرتقال و خرما نسبت به سال گذشته دو و نیم برابر افزایش یافته و خرما و میوه مستقیماً از کشاورزان و تشکل‌ها خریداری شده است. توزیع خرما از یک هفته مانده به ماه رمضان آغاز می‌شود و در صورت اعلام ستادهای تنظیم بازار استان‌ها، توزیع میوه نیز انجام خواهد شد.

طلایی با بیان اینکه بیش از ۶۰ درصد روستا بازارها به سامانه کالابرگ الکترونیکی متصل شده‌اند، گفت: با تکمیل اتصال همه روستا بازارها، نقش این شبکه در تنظیم بازار پررنگ‌تر خواهد شد. به گفته وی، با راه‌اندازی ۳ هزار روستا بازار، سهم تعاون از بازار به ۲۲ تا ۲۵ درصد می‌رسد و این میزان برای کنترل قیمت‌ها کافی است.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات انجام‌شده در حوزه زیرساخت‌ها اشاره کرد و گفت: از ابتدای دولت چهاردهم تاکنون ۳۷۵ واحد صنایع تبدیلی، انبار، سیلو و سردخانه با سرمایه‌گذاری حدود ۱۶.۵ همت به بهره‌برداری رسیده که عمده آن با سرمایه تشکل‌ها انجام شده است.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی تأکید کرد: سیاست اصلی وزارت جهاد کشاورزی تمرکز بر زنجیره پس از تولید و ایجاد ارزش افزوده برای محصولات کشاورزی است و تشکل‌ها نقش محوری در تحقق این هدف دارند.

وی با اشاره به تکالیف مندرج در برنامه هفتم توسعه و اصل ۴۴ قانون اساسی، بر ضرورت شکل‌گیری نهادی واحد برای ارائه خدمات منسجم به روستاها تأکید کرد و گفت: در برنامه هفتم به‌درستی به این موضوع پرداخته شده و قرار است سازمانی در میان دستگاه‌های خدمات‌رسان شکل بگیرد که متولی امور روستا باشد؛ اقدامی که باید انجام می‌شد و در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ نیز سابقه آن در قالب جهاد سازندگی وجود داشت.

طلایی با بیان اینکه پس از ادغام جهاد سازندگی، وظایف روستایی میان دستگاه‌های مختلف خدمات‌رسان تفکیک شد، افزود: هرچند مسئولیت‌هایی مانند آب، برق، گاز و مسکن روستایی به نهادهای تخصصی واگذار شد، اما در چارچوب وزارت جهاد کشاورزی همچنان موضوع روستا و روستایی از تکالیف اصلی محسوب می‌شود.

وی با اشاره به طرحی که در حال حاضر توسط مرکز پژوهش‌های مجلس و کمیسیون کشاورزی در دست بررسی است، اظهار کرد: این موضوع در چندین جلسه تخصصی با حضور دستگاه‌های ذی‌ربط مورد بحث قرار گرفته و کار کارشناسی ارزشمندی روی آن انجام شده است. اطمینان دارم که تا پایان برنامه هفتم، این طرح به جمع‌بندی و مرحله اجرا خواهد رسید.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی با تأکید بر اینکه نگاهش تعصبی نیست، تصریح کرد: من خودم را کارمند وزارت جهاد کشاورزی می‌دانم و نه صرفاً متعلق به سازمان تعاون روستایی، اما با شناختی که از ساختار وزارتخانه و تجربه فعالیت در سطوح مختلف اجرایی دارم، معتقدم هیچ نهادی بهتر از تعاون روستایی برای ایفای نقش محوری در مدیریت امور روستایی وجود ندارد.

طلایی دو ویژگی اصلی تعاون روستایی را مزیت راهبردی آن دانست و گفت: نخست اینکه تعاون روستایی متعلق به خود کشاورزان است و سهام‌داران آن بهره‌برداران بخش کشاورزی هستند؛ دوم اینکه فعالیت‌های آن توسط تشکل‌هایی انجام می‌شود که از دل مردم شکل گرفته‌اند و امروز فرزندان کشاورزان، مدیران عامل و اعضای هیئت‌مدیره این تشکل‌ها هستند.

وی با اشاره به سطح بالای اعتماد میان روستاییان و تعاون روستایی افزود: این اعتماد یک سرمایه واقعی است. در خریدهای توافقی، کشاورز حاضر است محصول خود را با دریافت وجه در آینده به تعاون روستایی تحویل دهد، اما آن را به خریدار نقدی واگذار نکند؛ این رفتار نشان‌دهنده سرمایه اجتماعی بالایی است که باید حفظ و تقویت شود.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی گفت: اگر در طراحی نهاد متولی روستا از ظرفیت تعاون روستایی استفاده نشود، این طرح به‌درستی اجرا نخواهد شد. امروز تشکل‌های کشاورزی از نظر توان مالی، فنی و اجرایی در جایگاهی قرار دارند که می‌توانند نقش مؤثری در توسعه روستا ایفا کنند.

به گفته وی، هرچند نقش فعلی تشکل‌ها بیشتر در حوزه تولید و پس از تولید متمرکز است، اما ظرفیت آن‌ها در حوزه تأمین کالاهای اساسی، خدمات مورد نیاز کشاورزان، تسهیل صدور مجوزها، و دیجیتالی‌سازی و هوشمندسازی فرآیندهای روستایی بسیار بالاست و می‌تواند به‌طور مستقیم به بهبود معیشت روستاییان منجر شود.

طلایی ابراز امیدواری کرد که با تداوم همکاری وزارت جهاد کشاورزی، مرکز پژوهش‌های مجلس و کمیسیون کشاورزی، از این ظرفیت به‌درستی استفاده شود و گفت: استفاده از توان تعاون روستایی، بدون تردید به نفع روستا و روستاییان خواهد بود.

وی درباره ساختار خرید تضمینی گندم در سال‌های اخیر گفت: در گذشته سازمان تعاون روستایی مجری مستقیم خرید گندم بود، اما طی چهار تا پنج سال گذشته و به‌دنبال برخی تغییرات ساختاری، این مسئولیت به شرکت بازرگانی دولتی ایران واگذار شد؛ اقدامی که با توجه به ارتباط این شرکت با زنجیره آرد و نان، منطقی به نظر می‌رسید. با این حال، تشکل‌های کشاورزی و سازمان تعاون روستایی همچنان به‌عنوان ابزار اجرایی وزارت جهاد کشاورزی و حامی کشاورزان نقش‌آفرین هستند. بسیاری از انبارهای مورد استفاده برای خرید و نگهداری گندم، بر روی اراضی متعلق به خود کشاورزان ایجاد شده و این موضوع امکان تحویل سریع محصول و جلوگیری از هدررفت را فراهم کرده است.

او با اشاره به تجربه سال خودکفایی گندم تصریح کرد: در سال‌هایی که سازمان تعاون روستایی مجری خرید بود، بیش از ۹ میلیون تن گندم خریداری شد، اما در سال جاری میزان خرید به حدود ۴۰ درصد سال گذشته رسیده است. با این حال، در مناطقی که کشاورزان به مراکز خرید شرکت غله دسترسی ندارند، گندم در انبارهای تعاون روستایی تحویل گرفته و به شرکت غله منتقل می‌شود.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی با بیان اینکه تاکنون رویکرد خرید گندم عمدتاً کمی بوده است، گفت: معیارهای خرید بیشتر بر اساس افت مفید و غیرمفید و شاخص‌های ظاهری تعریف شده بود، اما طی دو سال گذشته تجهیزات سنجش و کنترل کیفیت در مراکز خرید به‌روزرسانی شده و نظارت‌ها افزایش یافته است؛ به‌گونه‌ای که در سال گذشته هیچ گزارشی از اختلاط یا افت کیفیت گندم ثبت نشد.

طلایی از تغییر رویکرد وزارت جهاد کشاورزی در حوزه گندم خبر داد و افزود: امسال برای نخستین‌بار شورای قیمت‌گذاری علاوه بر معیارهای کمی، کیفیت گندم را نیز در تعیین قیمت لحاظ کرد و بازه قیمتی ۲۶ هزار و ۵۰۰ تا ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان بر اساس کیفیت محصول تعیین شد؛ اقدامی مهم که نشان‌دهنده توجه وزارتخانه به تولید گندم کیفی است.

وی ادامه داد: گندم یک محصول راهبردی است که ظرفیت عرضه در بورس کالا را دارد و وزارت جهاد کشاورزی نیز این مسیر را آغاز کرده است. پیشنهاد ما این است که گندم کیفی کشاورزان از طریق بورس کالا عرضه شود تا صنف و صنعت بتوانند محصول مورد نیاز خود را مستقیماً و با قیمت متناسب با کیفیت تهیه کنند.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی عنوان کرد: تولید گندم با کیفیت نیازمند هزینه‌کرد در حوزه تغذیه گیاهی، کود، آبیاری و مدیریت مزرعه است و کشاورزی که این هزینه‌ها را متحمل می‌شود، باید متناسب با کیفیت محصول خود درآمد بیشتری کسب کند.

طلایی با اشاره به سابقه تشکل‌ها در عرضه محصولات کشاورزی در بورس کالا گفت: در دو سال گذشته چندین محصول کشاورزی بدون واسطه و با موفقیت از طریق بورس کالا عرضه شده و سازمان تعاون روستایی زیرساخت‌های لازم برای توسعه این مسیر را در اختیار دارد. تلاش می‌کنیم به‌ویژه در فصل جو و گندم دوروم، زمینه عرضه مستقیم محصولات کشاورزان در بورس کالا را فراهم کنیم.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به اقدامات انجام‌شده در حوزه تنظیم بازار اشاره کرد و افزود: طی ماه‌های گذشته بیش از ۵۰ هزار تن سیب‌زمینی و پیاز در سردخانه‌ها و انبارهای سرد ذخیره‌سازی شد که این اقدام نقش مؤثری در ثبات بازار داشت؛ به‌گونه‌ای که در هفت ماه گذشته نوسان شدید قیمتی در این محصولات مشاهده نشد.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی گفت: برای ایام پیش‌رو و در آستانه ماه مبارک رمضان، آمادگی کامل برای عرضه و تنظیم بازار محصولات اساسی از جمله سیب‌زمینی، پیاز، خرما، سیب و پرتقال وجود دارد و این اقدامات در کنار توسعه روستا بازارها و فروشگاه‌های زنجیره‌ای تعاون روستایی ادامه خواهد داشت.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی ایران با اشاره به ورود این سازمان به بازار برنج برای نخستین‌بار، گفت: امسال برخلاف سال‌های گذشته، سازمان تعاون روستایی به‌دلیل شرایط بازار و نوسانات زمان برداشت، مأمور به ورود مستقیم به خرید برنج شد و در همین راستا حدود هزار تن برنج از پنج رقم مختلف، از جمله ارقام شمال کشور و عنبربوی خوزستان، خریداری شد.

طلایی با بیان اینکه این خرید با هدف تنظیم بازار انجام شده است، افزود: اگر سازمان در زمان برداشت وارد بازار نمی‌شد، بازار برنج با چالش‌های جدی مواجه می‌شد. اکنون حدود ۱۰ روز است که توزیع این برنج‌ها آغاز شده و برنج فجر با قیمت حدود ۲۵۰ هزار تومان و طارم درجه یک گیلان و مازندران در بازه قیمتی ۳۳۰ تا ۳۹۰ هزار تومان در فروشگاه‌ها عرضه می‌شود.

وی تأکید کرد: افزایش قیمت فعلی را نمی‌توان گران‌فروشی کشاورز دانست، چراکه قیمت تمام‌شده تولید افزایش یافته و مشکل اصلی بازار، واسطه‌گری است. به‌عنوان مثال، برنج فجر در زمان برداشت با قیمت حدود ۱۸۰ هزار تومان از کشاورز خریداری شد و پس از فرآوری، با حاشیه منطقی در بازار عرضه شده است.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی با اشاره به برنامه توسعه خرید برنج گفت: امسال نخستین سال ورود ما به این حوزه بود، اما اگر حجم خرید برنج به ۱۰ هزار تن برسد، سازمان می‌تواند نقش مؤثری در کنترل بازار ایفا کند؛ چراکه سهم عمده بازار برنج کشور در اختیار چند بازیگر محدود است و با همین میزان مداخله، امکان تنظیم بازار وجود دارد.

طلایی از راه‌اندازی چهار کارخانه شالیکوبی توسط تعاون روستایی خبر داد و افزود: امسال برای نخستین‌بار به‌جای خرید برنج سفید، شلتوک از کشاورزان خریداری و فرآوری آن در کارخانه‌های مجهز انجام شد؛ اقدامی که هم به نفع کشاورز و هم به نفع مصرف‌کننده است و در صورت تداوم سیاست‌های حمایتی، توسعه خواهد یافت.

وی در مقایسه نقش روستا بازارها با سازمان میادین میوه و تره‌بار گفت: سازمان میادین خدمات ارزشمندی ارائه داده، اما تفاوت اساسی روستا بازارها در این است که بدون دریافت اجاره‌های سنگین فعالیت می‌کنند و هر درآمدی مستقیماً به خود کشاورز بازمی‌گردد. به همین دلیل، نقش تعاون روستایی در تنظیم بازار می‌تواند اثربخش‌تر و کم‌هزینه‌تر باشد.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی با اشاره به مداخلات مقطعی برای تنظیم بازار افزود: حضور سازمان در بازار دائمی نیست، بلکه در مقاطع حساس مانند ماه مبارک رمضان، شب عید و زمان اوج مصرف انجام می‌شود. تجربه تنظیم بازار سیب‌زمینی و پیاز نشان داد که با ورود محدود اما هدفمند، قیمت‌ها به‌سرعت کنترل می‌شود.

طلایی با اشاره به بحران پیاز در سال گذشته گفت: به‌دلیل عدم اجرای الگوی کشت در برخی استان‌ها و نبود امکان صادرات، قیمت پیاز به‌شدت کاهش یافت و کشاورزان متضرر شدند. در این شرایط، سازمان تعاون روستایی به‌عنوان مجری خرید تضمینی وارد عمل شد و حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ هزار تن پیاز خریداری کرد تا از سقوط بیشتر قیمت جلوگیری شود. این پیازها به‌دلیل ماهیت تازه‌خوری، قابلیت نگهداری نداشتند و بخشی از آن به صنایع تبدیلی، بخشی به نهادهای حمایتی از جمله کمیته امداد و بخشی نیز بر اساس مصوبه هیئت دولت معدوم‌سازی شد. هدف اصلی، حذف مازاد از بازار و حمایت از تولیدکننده بود.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه صنایع تبدیلی گفت: در حوزه سیب صنعتی، امسال بیش از ۳۵۰ هزار تن سیب زیر درختی جمع‌آوری شد و بخش عمده آن به پوره و کنسانتره تبدیل و صادر شد؛ اقدامی که یکی از معضلات قدیمی بخش باغبانی را کاهش داد.

طلایی در بخش دیگری از سخنان خود به اصلاح ساختار سازمان اشاره کرد و گفت: بر اساس برنامه هفتم توسعه، سازمان تعاون روستایی موظف به کاهش ۲۵ درصدی ساختار شد که در همین راستا حدود ۲۷۵ پست سازمانی، یک معاونت و چند اداره کل حذف یا ادغام شد، بدون آنکه جایگاه یا امنیت شغلی کارکنان خدشه‌دار شود. همزمان، برخی حوزه‌ها از جمله بازرگانی، حقوقی، مالی و حسابرسی تقویت و ساختار جدید در سامانه مربوطه بارگذاری شده است تا سازمان با چابکی بیشتری به وظایف خود عمل کند.

مدیرعامل سازمان تعاون روستایی درباره قیمت گندم نیز گفت: قیمت گندم در زمان مقرر توسط شورای قیمت‌گذاری تعیین شد، اما با اجرای سیاست کارآمدسازی یارانه‌ها و تغییر شرایط اقتصادی، ضرورت بازنگری در قیمت‌ها ایجاد شد. در همین راستا جلسات متعددی با تشکل‌ها، خبرگان کشاورزی و استان‌های گندم‌خیز برگزار و نتایج آن به شورای قیمت‌گذاری ارائه شده است.

طلایی افزود: در آخرین جلسه شورای قیمت‌گذاری با حضور وزیر جهاد کشاورزی، مقرر شد بررسی‌ها تکمیل و ظرف مدت یک هفته جمع‌بندی نهایی انجام شود. قیمت گندم باید بر اساس سه مؤلفه گندم وارداتی، هزینه‌های واقعی تولید و ضرورت حفظ محصول در داخل کشور تعیین شود.

وی تأکید کرد: با توجه به شرایط مناسب مزارع و پیش‌بینی تولید مطلوب تا پایان خردادماه، حفظ گندم تولیدی در داخل کشور از اهمیت بالایی برخوردار است و تصمیم‌گیری نهایی در این زمینه به‌زودی انجام خواهد شد.